; سنڌي شخصيتون: July 2016

30 July, 2016

جمال الدين فقير - نواز ڪنڀر

جمال الدين فقير
جيڪو پڻ جدا ٿي ويو
نواز ڪنڀر
ھو سُر وکيرڻ کان اڳ ۾ ئي سنڌ، صوفيت، سادگي ۽ فقيري جو ٻاھريون تعارف پنھنجي وضعداري سان دنيا آڏو ڪرائي ڇڏيندو ھو ۽ ڳائيندي جھڙوڪر ھو سنڌ جي دکن ۽ دردن جي ڪھاڻي بيان ڪري ڇڏيندو ھو. ميندي رتا ڳاڙھا وڏا وار، مڇون ۽ ڏاڙھي، گيڙو رتا ڪپڙا ۽ انھن رنگن سان ڀيچ کائيندڙ سندس چمڙي، ھن جي پنھنجي تعارف جا اھڃاڻ ھئا. ھو تمام مٿين سُرن تي ڳائڻ مھل ڄڻ ته واڪا ڪري ڪنھن سان مخاطب ھوندو ھو، ويٺلن کي ڪجھ سمجھائڻ جي ڪوشش ڪندو ھو، ٻڌندڙن جو ڌيان ڪنھن خاص ڳالھ ڏانھن ڇڪائڻ جي جُستجو ڪندو ھو، اھا ڳالھ، اھو درد، اھا پيڙھا جيڪا اڪثريت ڪڏھن به سمجھي نه سگھي! سندس اندر جو درد، جيڪو ھو دنيا آڏو انھيءَ طريقي سان نروار ڪرڻ جي ڪندو ھو. اھو شخص جنھن کي دنيا جمال الدين فقير جي نالي سان سڃاڻندي ھئي، پر ھو پاڻ لاءِ چوندو ھو ته فنڪار ھڪ الڳ شي آھي ۽ فقيري الڳ. آئون فنڪار نه، فقير آھيان. پر دنيا سندس اھو پيغام صحيح طرح سمجھي نه سگھي!

ساقي شاهه - وحيد مراد سيال

ساقي شاهه
سندس ياد ۾
وحيد مراد سيال
سيد سلطان شاهه ساقي هڪ فرض شناس پرائمري استاد هو جيڪو پنهنجي پيشي سان تمام وڏو پيار ڪندو هو. جڏهن به اليڪشن يا ٻيون ڊوٽيون سنڌ سرڪار هڻندي هئي ته هي انهن جي خلاف احتجاج ڪندو هو ته اسان معصوم ٻارن کي تعليم ڏيندڙ استاد آهيون اسان کان اليڪشن ۽ پوليو جي ڊيوٽي وٺي معصوم ٻارڙن جي تعليم تباهه نه ڪيو. ساقي شاهه اسڪول پابندي سان ويندو هو.سيد سلطان شاهه ساقي هڪ بهترين شاعر، ليکڪ، اديب دانشور ته هو ئي هو پر ان کي شاهه عبداللطيف جي ٻولي جي وڏي ڄاڻ هئي. ساقي شاهه ڪچهري لاءِ ويهندو ئي شاهه لطيف کي ڄاڻن لاءِ هو ڇو ته هو هميشه شاهه عبداللطيف کي سمجهڻ پئي چاهيو هن جي اها به خواهش هئي ته هو ڪراچي ۾ گمنام شاعرن، اديبن، دانشورن  ۽ سماجي ورڪرن تي ٻڌل ڪتاب آڻي جن ماڻهن وٽ ڪتاب ڇپرائڻ ۽ وڏن وڏن پروگرامن ۾ اچڻ جي سگهه نه هئي انهن لاءِ هو وڏي همدردي رکندڙ هو.

جمال فقير - لياقت علي ٿهيم

جمال فقير
سڀئي عالَم اُن جو- هندو مسلمان
لياقت علي ٿهيم
سائين جمال فقير سان مان پهريون ڀيرو جهول ڀرسان ٽي سال اڳ، هڪ هوٽل تي مليو هوس. انهي سال سنڌ ۾ ارڙي جو ڪال ڪاهي پيو هو ۽ ڌڙا ڌڙ ٻار مري رهيا هئا. مان تڏهن سانگھڙ جي هڪ غير سرڪاري اداري ۾ ڪم ڪندو هوس ۽ ويڪسين هڻڻ واري هڪ ٽيم سان گڏ رپورٽ لکڻ ويو هوس. شايد وساڻن جو ڳوٺ هو جتي ڪولهين ۽ اوڏن جي گھر گھر ۾ بيمار ٻارن جا ڪيهاٽ پئي پيا. انهي ساڳئي ڳوٺ ۾ اداري جو هڪ اسڪول هوندو هو جنهن کي هڪ پرديدار ۽ تمام خانداني مائي پنهنجي گھر ۾ هلائيندي هئي. انهي اسڪول  جي ٻارن تي اسٽوري پڻ ٺاهڻي هيم.

29 July, 2016

شاهنواز جوڻيجو - سليمان ساند

شاهنواز جوڻيجو
سنڌ جو ڪلاسيڪل وڏيرو
سليمان ساند
سنڌ جي ڪلاسيڪل وڏيري طور ڄاتو سڃاتو ويندڙ شاهنواز جوڻيجو کي اسان کان وڇڙئي يارنهن سال گذري چڪا آهن پر اڄ به اهو ڪنهن اتان جي غريب اٻوجهه ۽ مسڪين ماڻهو کان وسري نه سگهيو آهي.

نسيم کرل - ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ

نسيم کرل
سنڌي ادب ۾ اول درجي جو ڪهاڻيڪار
ڊاڪٽر پروين موسيٰ ميمڻ
نسيم احمد ولي حاجي عبدالڪريم کرل 29 جون 1939ع تي خيرپور رياست جي ڳوٺ کرل ۾ جنم ورتو. هو سنڌي ادب جي مهان ڪهاڻيڪار جي حيثيت سان مشهور آهي، سندس ڪم مقدار ۾ ٿورو پر معيار ۾ بلند آهي، هن پهرين ڪهاڻي ’سور سمجهي ڪو‘ 1958ع ۾ لکي ۽ اهو ئي سال هو جڏهن هو بي اي فائينل جو ڪاليجي شاگرد هيو ۽ سندس ڪلاس فيلو جمال رند ۽ خواجه سليم هيا ۽ سنڌ مسلم ڪاليج ۾ سندس استاد هئا ڊاڪٽر اياز قادري ۽ پروفيسر غلام مصطفيٰ شاهه. نسيم کي اياز قادري سنڌي ادبي سنگت ڏي وٺي آيو ۽ اهڙيءَ ريت هو ڪهاڻيون لکي سنگت جي ادبي محفلن جو روح روان ٿي وڌندو ويو ۽ ادب تي ڇانئجي ويو. سندس پهريون مجموعو “شبنم شبنم ڪنول ڪنول” 1968ع ۽ ٻيو “چوٽيهون در” ۽ ٽيون “ڊمي” آهن، جيڪي 1973ع،  1984ع ۾ شايع ٿيا. “ڊمي” ۾ ڪجهه مضمون پڻ آهن ۽ انهن سڀني ڪتابن جو گڏيل مجموعو ”نسيم کرل جون ڪهاڻيون“ 2007ع ۾ شايع ٿيو. انهن ٽنهي مجموعن جي گڏيل ڪهاڻين جو ڳاڻيٽو ٻٽيهه آهي پر اڄ اڌ صديءَ کان به وڌيڪ عرصو گذري وڃڻ جي باوجود نسيم کرل جون ڪهاڻيون سنڌي ڪهاڻيءَ جي تاريخ ۾ تمام وڏي جڳهه والارين ٿيون ۽ سندس ڪتاب يونيورسٽين جي نصاب ۾ شامل آهن ته عام پڙهندڙن ۾ پڻ اڄ ڏينهن تائين مقبول آهن. سندس ئي لفظن ۾ ته،
”اهڙو ادب تخليق ڪجي جنهن کي دائمي قدر هجن، سٺو اديب اهو آهي جو مقصد لاءِ ۽ سماج جي سڌاري لاءِ لکي ۽ انسان ذات جي ڀلائيءَ لاءِ لکي ۽ وقت گذرڻ کان پوءِ ماڻهو ياد رکن.“

عبدالستار ايڌي صاحب - رياض احمد آگرو

عبدالستار ايڌي صاحب
ملڪ جو ٽرينڊ سيٽر خادم
رياض احمد آگرو
برطانيا جو برصغير ڇڏڻ کانپوءِ ٻه ملڪ وجود ۾ آيا، هڪ هندستان ۽ ٻيو پاڪستان، ٻنهي ملڪن آزاديءَ کانپوءِ الڳ الڳ ترجيحات مقرر ڪيون، ان وقت سوشلسٽ نظريو دنيا کي متاثر ڪري رهيو هو، هندستان جي جنگِ آزادي وڙهندڙ پارٽي ڪانگريس جا ڪيترائي اڳواڻ سوشلسٽ ۽ سيڪيولر خيالن جا هئا، جن ۾ ان جو پهريون وزيراعظم جواهر لعل نهرو پڻ شامل آهي، سندس ڌيءُ ڏانهن جيل مان لکيل خط (جن ۾ هن تاريخ تي تجزيو ڪيو آهي) ڪتابي صورت ۾ ڇپيل آهن، هڪ خط چنگيز خان متعلق لکي ٿو ته ”مان شايد ضرورت کان وڌيڪ تفصيل سان چنگيز خان جو احوال لکي ڇڏيو، پر مان ڇا ڪريان، ان شخص لاءِ مون کي ڪشش آهي، ڇا اها تعجب جي ڳالهه نه آهي ته هڪ خانه بدوش قوم جي جاگيرداري نظام جو هڪ خونخوار ۽ ظالم جنگجو سردار مون جهڙي هڪ مسڪين شخص کي وڻي، جيڪو امن، آتشي ۽ عدم تشدد جو حامي آهي، جيڪو شهر جو رهندڙ آهي ۽ جنهن کي جاگيرداريءَ لاءِ سخت نفرت آهي.“ هن فقري مان نهروءَ جو لاڙو معلوم ٿي سگهي ٿو، هندستان ۾ آزاديءَ کانپوءِ جاگيرداريءَ جو خاتمو ڪري خانگي زمين رکڻ جي حد سترهن ايڪڙ مقرر ڪئي ويئي، بچيل زمين بي زمين هارين ۾ ورهائي ويئي، جنهن سان معاشي انصاف کي هٿي ملي.

استاد محمد بچل - رکيل مورائي

استاد محمد بچل
سُرن کي روشني ڏيندڙ آڱرين جي موڪلاڻي
رکيل مورائي
استاد محمد بچل حادثاتي طور سنڌ جي سُرن کان جدا ٿي ويو. سنڌ جو ادب سندس لاڏاڻي تي اداسُ ڪو نه ٿيندو، ڇاڪاڻ ته سنڌ جا اڪثر اديب کيس ڪو نه سڃاڻن. ان ڪري هنن جو سندس وفات تي قلم کڻڻ ڏکيو آهي، انهن جو ڏوهه به نه آهي. هو سنڌ جي مختلف هنرن ڏي ڌيان گهٽ ڏيندا آهن. هو فقط عالمي ڄاڻ رکندا آهن. پر....

شفيق حسين ميمڻ - محمد سليم ميمڻ

شفيق حسين ميمڻ
محنتي ۽ سادگي پسند شخصيت
محمد سليم ميمڻ
شفيق حسين ميمڻ سنڌ جي تاريخي شهر هالا نوان ۾ نامور صحافي ۽ تحريڪ آزادي جي مرد مجاهد حاجي محمود هالائيءَ جي گهر ۾ 22 جولاءِ 1961ع تي جنم ورتو. هن ابتدائي تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول عبدالرحيم ارباب اسڪول هالا ۽ مخدوم طالب الموليٰ اسڪول هالا ۾ حاصل ڪئي. جنهن بعد ميٽرڪ جو امتحان گريڊ I ۾ مخدوم غلام حيدر هاءِ اسڪول هالا مان 1979ع ۾ پاس ڪيو. انٽرميڊيٽ پري انجنيئرنگ جو امتحان 1981ع ۾ سروري اسلاميه ڪاليج هالا مان پاس ڪيو. جنهن بعد هن سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ماسٽر آف پبلڪ ايڊمنسٽريشن جي ڊگري فرسٽ ڪلاس ۾ حاصل ڪئي.

فقير عبدالغفور


فقير عبدالغفور
آواز آلاپ جو راڻو - ورسيءَ تي ڀيٽا
ڊاڪٽر ڪمال ڄامڙو
يڪتارو چپڙي هٿ ۾ کڻي جڏهن فقير عبدالغفور آ ڪندو هو ته سندس آواز جي گونج پري پري تائين پهچي هلندن کي بيهاري ڇڏيندي هئي. هن جو آواز ايترو وڏو هو جو هروڀرو لائوڊ اسپيڪر جي ضرورت نه پوندي هئي. ڊگهي قد ڪاٺ وارو همراهه ڳائڻ وقت نچي محفل کي چار چنڊ لڳائي ڇڏيندو هو.

مير غلام الله ٽالپر - مخمور مهيري

مير غلام الله ٽالپر
سندس غمناڪ وڇوڙو- چاليهي جي مناسبت سان
مخمور مهيري
سنڌ ڌرتي اُها شاداب ۽ سرسبز ڌرتي آهي، جنهن زندگي جي هر شعبي ۾ هميشه ناياب ۽ نامدار شخصيتون پيدا ڪيون آهن، پوءِ ڀلي اهو شعبو علم جو هجي، ادب جو هجي، سياست جو هجي، سماج جو هجي، مذهب جو هجي، محبت جو هجي، مزاحمت جو هجي، زراعت جو هجي، ٽيڪنالاجي جو هجي يا وري زندگي جي ڪنهن ٻئي وهنوار سان واڳيل هجي يا واسطو رکندو هجي. جيڏانهن به نظر ۽ نگاهه ڪجي ٿي ته ڪيتريون ئي قدآور شخصيتون ستارن جيان چمڪندي ۽ جرڪندي ڏسڻ ۾ اچن ٿيون. تاريخ ۾ امر ۽ رقم ٿيل اهڙين شخصيتن جي ڪم ۽ ڪردار کي اڄ تائين وقت جو واچوڙو وڃائي نه سگهيو آهي. اهڙن قربدار، خوشبودار، مک ۽ خلق جي خدمت ڪندڙ چهرن کي ياد ڪندي هن وقت جنهن شخصيت جو چهرو اکين اڳيان اُڀري رهيو آهي، انهن ۾ سابق تعلقي ناظم ٽنڊو محمد خان مير غلام الله ٽالپر به هڪ آهي.

معراج محمد خان - رياض سهيل

معراج محمد خان
کاٻي ڌر جي اصول پرست سياستدان جو لاڏاڻو
رياض سهيل
معراج محمد خان جو خواب ملڪ تي مظلوم ۽ پيڙهيل ماڻهن جي حڪمراني هئي ۽ هو اهو خواب اکين ۾ کڻي ئي دنيا ڇڏي ويو. ان خواب جي پورائي لاءِ هن ايوب خان ۽ جنرل ضياءُ الحق کان علاوه ان پيپلز پارٽيءَ کي به ڇڏي ڏنو هو، جنهن جي منشور ۾ سندس سوچ ۽ فڪر جو به نچوڙ شامل هو.

24 July, 2016

نارائڻ شيام


نارائڻ شيام!
هجي جا کاڻ خوبين جي
وينا شرنگي
پهتاسين ڪهڙي ماڳ وڃي ڇا ڪندين پڇي
ها، ڏس ته هن سفر ۾ لنگهياسين ڪٿان ڪٿان (شيام)
سدا حيات شاعر شيام ڪهڙو ماڳ وڃي وسايو آهي، ان جو انت لهڻ ته مشڪل آهي، پر زندگيءَ جي سفر ۾ هو ڪٿان ڪٿان رهگذر ٿيو، ان سفر جو پيرو کڻن ته مشڪل آهي، جنهن  تخليقي شعور جي منزل ۽ ماڳن جي بلندين کي شيام ڇهيو تنهن نقش پا، جي مٽيءَ جي خوشبو ۽ هڳاءَ جو واس جڏهن به، جنهن به ماڻيو آهي، اهو مدهوشيءَ جي عالم ۾ پاڻ وڃائي ويٺو آهي، هو سچ ۽ سنهن جو شاعر هو، سندس ٻوليءَ ۾ مٺاس، ۽ ان جو استعمال اهڙي ته ٺهڪندڙ نموني ڪيو آهي جو عبارت ۽ سندس اسٽائيل ٻين شاعرن کان الڳ ٿي بيهي ٿي، سندس شاعري بلندين کي ڇهي ٿي، پوءِ چاهي شاعريءَ ۾ ڪتب آندل تشبيهون هجن يا وري مُحاورا يا مثال – شيام پنهنجي رچنائن ۾ جا ٻولي ۽ لفظ ڪتب آندا آهن، تن جي باري ۾ شاعر سڳن آهوجا جو چوڻ آهي ته : هو اهڙا لفظ نه گهڙيندو آهي جن مان ٻوليءَ جي بگڙجڻ جو انديشو هجي، شيام پنهنجا لفظ گهڙيندو ضرور آهي پر اهڙا جن سان شاعريءَ ۽ ٻوليءَ جي خدمت ٿي سگهي، دهليءَ جي سدا حيات شاعر جي فڪر ۽ شخصيت جي ڪن پهلوئن کي اوهان آڏو پيش ڪندي خوشي ٿي رهي آهي، شيام سان ڪهڙي سال ملاقات ٿي، اهو ته ياد نه آهي پر ماضيءَ جي جهروڪن مان سندس ماٺيڻي شخصيت جا ڪي عڪس ۽ اولڙا اُڀري اچن ٿا، سندس گفتگو ٿڌي هير جيان، اڄ به اچي دڳ جهلي ٿي بيهي، تقريبن اڌ صديءَ شيام شاعريءَ جي نانءِ ڪري ڇڏي، دهليءَ جي هن سدا حيات شاعر جو جنم 1922ع ۾ ٿيو، 1939ع ۾ شاعريءَ جي شروعات ڪئي، سندس پتا ڪامورو هو، سندس ادبي پونجي.

23 July, 2016

واجد منگي - منظور ڪوھيار

واجد منگي
جا پيڙ هئي پرواني ۾
منظور ڪوھيار

واجد‘ سان جڏهن منهنجي پهرين ملاقات ٿي هئي ته مون ٽي ڳالهيون نوٽ ڪيون هيون. هڪ ته هو خوشخط آهي. ٻيو ڦڻي ڦوڪاري جو شوقين آھي. ٽيون سندس لفظن جي ادائيگي زبردست آهي.
واجد سان منهنجي ڇتڙن جي ياري ته ڪو نه هئي. پر پنهنجي، ”عليڪ سليڪ“ ادبي ميڙاڪن ۾ ٿي، 1975ع ۾. ڪجهه ويجهڙائپ وڌي ته چار چونڪ گيان باغ جي نام نهاد ليڊيز پارڪ ۾ ويهي ڪُٽيندا هياسي. جنهن ۾ عورتون گھٽ، مرد گھڻا ويٺا هوندا هيا. انهيءَ دؤران مون کيس انگريزي سيکارڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ واجد مون کي شاعريءَ جو بحر وزن سمجهائڻ جي. ٻئي ناڪام وياسي.

17 July, 2016

ماسي سدوري - منظور ڪوھيار

ماسي سدوري
قربائتو ڪردار
منظور ڪوھيار
عبدالرحيم ڪلهوڙي جي ڳوٺ جو ذڪر نڪتو، ته هڪ اهڙو قربائتو ڪردار ياد اچي ويو، جنهن جي قرب جو احساس اڃا تائين ذهن ۾ ٻيرن جي خوشبوءِ ۽ کجيءَ جي ڏوڏن جي مٺاڻ مثل تازو آهي. اهو ڪردار هيو، ماسي سدوريءَ جو. سچ پچ ته ماسي سدوري، رڳو نالي جي سدوري نه هئي، پر لڳندي به سدوري هئي. ٻاجھاري ٻولي، منهن ۾ نيمڪ، چپن تي مرڪ، ڪڻڪ رنگي، سنهڙي، ڦڙت جھڙوڪر ڇيهل. ماسي سدوري هئي، ته منهنجي نانيءَ جي سنگتياڻي، پر اَمان جو اُن کي ماسي سڏيندي هئي، سو اسان ٻارن جي به ماسي هئي.

فقير محمد لاشاري - محمد سليمان وساڻ

فقير محمد لاشاري
هڪ جرئتمند صحافي
محمد سليمان وساڻ
سنڌ جي تاريخ تي نظر ڊوڙائبي ته انيڪ صحافي نظر ايندا جن پنهنجي لکڻين ۽ قلم زريعي قوم جي ضمير کي جنجهوڙيو ۽ غفلت جي ننڊ مان اٿاريو آهي. اهڙين شخصيتن مان هڪ بيباڪ، جرئتمند ۽ بهادر صحافي فقير محمد لاشاري به هو. فقير محمد لاشاري جي لکڻين سچ ته صحافت کي نوان موڙ ۽ نيون راهون ڏنيون. ۴۲ سالن جي ڦوهه جواني واري عمر ۾ شهادت ماڻيندڙ فقير محمد لاشاري سچ ته پنهنجي قلم ذريعي صحافت کي جيئندان ڏئي ويو.

12 July, 2016

عبدالستار ايڌي


عبدالستار ايڌي
الوداع! الوداع
مهتاب اڪبر راشدي
”هم“ ٽي وي لاءِ عبدالستار ايڌيءَ جو انٽرويو ورتو هيم، آخر ۾ انٽرويو ختم ڪندي جڏهن هي اکر چيم ته؛ ”هن انٽرويو ذريعي مان ٽي وي ڏسڻ وارن کي ڏيکارڻ ٿي چاهيان ته ڏسو! فرشتا ههڙا ٿيندا آهن.“ تڏهن ايڌي صاحب هڪ لمحي لاءِ ششدر ٿي ويو. زبان ڏندن هيٺان ڏنائين. ڄڻ توبهه ڪندو هجي ۽ سندس اکين ۾ ڳوڙها ڇُلڪي پيا.

10 July, 2016

ڊاڪٽر تنوير عباسي


تنوير عباسي
شخصيت ۽ شاعري جا ڪجهه عڪس
رکيل  مورائي
جيئن ئي تو کي ڏٺم،
زندگيءَ ۾ ٿي ويو ايمان تازو،
توسان ڪجهه ڳالهيون ڪيم،
دوستيءَ ۾ ٿي ويو ايمان تازو،
تنهنجي نيڻن کي چميم،
روشنيءَ ۾ ٿي ويو ايمان تازو.
سچ پچ مون سان بلڪل ائين ٿيو هئو، جڏهن مان هُن سان پهريون ڀيرو مليو هوس. سنڌالاجي جي سيد حسام الدين راشدي آڊيوٽوريم ۾ مون کيس جهڪي ملي چيو هئو ته مان رکيل مورائي آهيا ته هن وڏو ڀاڪر ڀري ڇاتيءَ سان لائي ڇڏيو هئو ۽ جدا ٿيا هئاسين ته هن پهريون جملو چيو هئو ته؛ “ڪاٿي آهين هيترا ڏينهن، مليو به ناهين، تو کي امانتون مليون”؟ تو کي لڇمڻ ڪومل ڏاڍو ٿو ساري “هو تازو انڊيا مان ٿي آيو هئو ۽ اتان دادا لڇمڻ ڪومل  ڪتابن سان گڏ ڪجهه ٻيون شيون به مون لاءِ کيس ڏنيون هيون. هن سگريٽ جو هڪ وڏو ڪَشُ هنيو ۽ وري ڀاڪر ۾ ڀري ڇڏيائين، اهو منهنجو ساڻسن پهريون مکا ميلو هئو.

سيد ديدار حسين شاهه - رکيل مورائي



سيد ديدار حسين شاهه
منصبن کان مٿانهون شخص
رکيل مورائي
ميڊيا جي اُڏامندڙ خبرن ۾ هُن کي جيالو جج ڪوٺيو ويندو هُئو، اڳتي هلي شايد سنڌ سندس اهو تاثر ۽ حوالو قبولي ها، جيڪو اڄ جيالن جو جڙيو آهي. سڄي سنڌ موهن جو دڙو آهي، ان ڪري هاڻ سڄي سنڌ جي تباهيءَ تي فخر ڪرڻ جو سبب اسان کي جيالن مُيسر ڪري ڏنو آهي پر ان سڀ کان اڳ هُن جيالو بڻجڻ کان لنوايو. هُن پنهنجو شخصي منصب اهم سمجھيو.

يوسف شاهين - پروفيسر عبدالغفار دائود پوٽو

يوسف شاهين
هڪ عالمي تاريخدان سنڌي شخصيت
پروفيسر عبدالغفار دائود پوٽو
دنيا ۾ وڏا وڏا منظم ادارا جوڙيا ويا آهن، جن ۾ تربيت يافته ((Qualified ۽ سند يافته (Certified) محقق، تاريخدان پنهنجي پنهنجي دائري ڪار (Scope) پٽاندڙ نت نون موضوعن تي معلومات گڏ ڪرڻ (Information Gathering) بعد تحقيق (Research) جي طئه ٿيل بين الاقوامي طريقن ۽ معيارن موجب ان جي ڇند ڇاڻ Analysis)) ڪري معروضي نتيجا (Inferences) جوڙڻ يا نتيجا (Results) اخذ ڪري انهن تي تنقيدي بحث مباحثي (Discussion)کانپوءِ ڪا يقيني (Theses Statement) پيش ڪري ان موضوع ۽ مسئلي متعلق ڪو قابل قدر نچوڙ (Conclusion) پيش ڪندا آهن يا وري عملي مقصدن لاءِ صلاحون (Recommendations) ڏيندا رهندا آهن، ان کانسواءِ علمي دنيا ۾ ڪيترن ئي ڏاهن (Intellectuals) جون لکڻيون / ڪتاب سندن مشاهدن  ۽ نظرين سان ڀريا پيا آهن.

بدر ابڙو - رکيل مورائي

بدر ابڙو
رکيل مورائي
لڳي ٿو هاڻ هُن مڪمل ويراڳ وٺي ڇڏيو آهي ۽ هو ڪنهن به تقريب، جيڪا سچ پچ نج ادبي تقريب هوندي آهي، ان ۾ به شريڪ نه ٿيندو آهي، جتي سندس ڳالهائڻ جي گهرج هوندي آهي، اتي به هو گهٽ ئي ايندو آهي، سندس نه اچڻ سبب سندس جڳهه تي جيڪو ڳالهائڻ وارو هوندو آهي، اهو اديب، تخليقڪار، تنقيد نگار، تحقيقڪار نه هوندو آهي، پر انهن گهڙين ۾ هو پاڻ اهو سڀ ڪجهه هجڻ جو ڏيک ڏيندو آهي.

فقير جانڻ چن - جاويد پٺاڻ

فقير جانڻ چن
ديسي عالمگير فڪر جو پيروڪار!
جاويد پٺاڻ
ديسي عالمگير فڪر لاءِ رهبر ۽ رهنمائي ضروري آهي! جرمني چوڻي آهي ته ”جيڪو پنهنجو استاد پاڻ هوندو آهي، ان جا شآگرد احمق پيدا ٿيندا آهن.“ ديسي سائنسدان فقير جانڻ چن فرمائي ٿو تـ،
اَجايا هٿ آسمان ڏي، ملان تون نه کڻ،
تو ۾ وَرُ وٿاڻ آ، تنهن ۾ ٽٻي هَڻ،
ڏسين ڇو ٿو ڏور، تون ويجهو اکيون کڻ،
جي تون سڃاڻين صورت کي تـ وِکَ بـ آهي گھَڻِ،
جانڻ چن چوي مَڻ، مرشد بنا نـ ملئي!
عارف فقير اندر کي ٺاهي انسان کي انسان سان پيار ۽ محبت لاءِ عشق آباديءَ جو سبق ڏين ٿا!

آغا سليم - پروفيسر سليم ميمڻ

آغا سليم
سنڌي ادب جو منفرد ڏاهو
پروفيسر سليم ميمڻ
آغا سليم کي مون جڏهن پڙهڻ شروع ڪيو تڏهن منهنجي ڄمار مس پندرهن سال هئي. سندس ڪهاڻيون ’سهڻي‘ ۾ شايع ٿينديون هيون. سندس ڪهاڻين جو پهريون مجموعو ’چنڊ جا تمنائي‘ به شايع ٿي چڪو هو. آغا جي ٻولي ايڏي ته دلڪش، وڻندڙ، اثرائتي، سحرانگيز ۽ رومانويت سان ڀريل هوندي هئي، جو پڙهندڙ تي سحر طاري ٿي ويندو هو.
آغا سليم بنيادي طور تي حسن پرست هو. کيس نه فقط عورتن ۾ حسن نظر ايندو هو، بلڪ کيس فطري ۽ قدرتي حسن سان گڏوگڏ سنڌ جي حسن سان به عشق هو. پنهنجي افسانن ۾ مختلف منظرن کي چٽڻ ۾، پوءِ اها مادي منظرنگاري هجي يا سماجي، انهن منظرن کي پاڻ ايڏي ته حسن ۽ نزاڪت سان پيش ڪندو هو، جو پڙهندڙ تي سحر طاري ٿي ويندو ۽ ڳچ وقت تائين پڙهندڙ ان سحر ۾ گُم هوندو هو.

شاهه نصير - گل مورو

شاهه نصير
صوفي شاعر
گل مورو
هيڪر ويهه اچي، نوشهري ۾ نصير چوي...
صوفي شاهه عنايت شهيد، ڀٽائي، سامي، سچل جو صوفياڻو فڪر ۽ شاعري هند توڙي سنڌ ۾ دنيا جهان جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ تصوف واري فڪر يعني انسانيت واري فڪر سان اڄ به ڄاتو سڃاتو وڃي ٿو، اهو ئي پيغام کڻي هند ۽ سنڌ جو صوفي شاعر شاهه نصير، جنهن ساهتي پرڳڻي جي شهر نوشهروفيروز ۾ 1223ع هجري ۾ ان وقت جي ناليواري صوفي شاعر عبدالحئي نقشبندي جي گهر ۾ جنم ورتو، اهو ئي سندس والد عبدالحي نقشبندي جهوڪ ميرانپور جي صوفي شاعر ۽ تصوف جي پرچارڪ فضل الله قلندر جو دوست بڻيو ۽ ان جي وفات کان پوءِ صوفي شاهه نصير سندس اها واٽ جيڪا شاهه عنايت شهيد واري فڪر مان سندس والد کي نصيب ٿي هئي، اهو ئي پيغام کڻي جهر جهنگ ۾ نڪري پيو، جنهن جي شاعري سنڌي، اردو، فارسي، سرائيڪي اڄ به ڄاتي سڃاتي وڃي ٿي، جنهن ۾ سندس مشهور صوفي ڪلام آهي ته:

علي نواز تڳر - مظهر خاصخيلي

علي نواز تڳر
ھڪ انسان دوست استاد
مظهر خاصخيلي
جيڪو ماڻهو هن دنيا ۾ جنم وٺي ٿو، ان کي هڪ نه هڪ ڏينهن هيءَ دنيا ڇڏي موت جو مزو چکڻو پوي ٿو. پر ڪي موت اڻ مندائتا ٿيندا آهن، اهي جيءَ کي جهوري وجهندا آهن. ائين ئي ۱۸ اپريل تي فقير صفت ماڻهو ۽ تعليمي ماهر استاد علي نواز جي وڇوڙي وڍ وڌا آهن. سندس موت هزارين دلين کي جهير وجهي ڇڏيا آهن ۽ نوشهروفيروز باءِ پاس ڀرسان سندس ڳوٺ گل محمد تڳر ۾ جڏهن سوين ماڻهو مختلف برادرين سان واسطو رکندڙ ڪيترن ئي سياسي پارٽين ۽ تنظيمن جا اڳواڻ سندس جنازي ۾ جڏهن شامل ٿيا هئا ته ان وقت هر ماڻهو ائين اوڇنگارون ڏئي روئي رهيو هو ڄڻ علي نواز تڳر ان جي گهر جو ڀاتي هجي. اهو رشتو ڪي ڪي ماڻهو جوڙيندا آهن جنهن رشتي کي نڀائڻ ڏاڍو ڏکيو هوندو آهي، ۽ اهڙو ماڻهپو گهٽ ماڻهن ۾ ڏسڻ لاءِ ملندو آهي، جن لاءِ هر اک روئندي هجي ۽ هر دل دانهون ڪرڻ تي آتي هجي. اهي ماڻهو پنهنجي زندگيءَ ۾ ڪامياب ماڻهو ليکيا ويندا آهن. استاد علي نواز تڳر کي گهڻي ڀاڱي نوشهروفيروز جي آسپاس جي ڳوٺن جا پڙهيل لکيل نوجوان ۽ ٻهراڙي جا ڳوٺاڻا سائين علي نواز ڪري سڏيندا هئا. اڄ جڏهن هو اسان سڀن وٽ جسماني طور موجود ناهي، ان وقت ان جي ڪمي محسوس ڪجي ٿي. ڇو ته اسان نوشهروفيروز ضلعي جا رهواسي، ان استاد علي نواز جهڙي ٻاجهاري ماڻهو کي ٻيهر ان ديس تان ڪيئن ورائي وٺي اينداسين، جنهن ديس تي هيڪر ڪير به ويو ته اتان ٻيهر واپس ناهي وريو ۽ سائين علي نواز به اهڙي ڏوراهين ديس تي جسماني طور موڪلاڻي ڪري هليو ويو آهي.

شمس العلماء مرزا قليچ بيگ - محمد سليمان وساڻ

شمس العلماء مرزا قليچ بيگ
جديد سنڌي ادب جو بانيڪار
محمد سليمان وساڻ
اڄوڪو ڏينهن 3 جولاء جديد سنڌي ادب جي بانيڪار شمس العلماء مرزا قليچ بيگ جي ورسيء جو ڏهاڙو آهي. مرزا قليچ بيگ سنڌي ادب جو سچو خدمتگار ۽ سنڌي ادب جي خزاني ۾ بي بها تخليقون ڏيندڙ شخصيت ٿي گذريو آهي.

علڻ فقير - محمد سليمان وساڻ

علڻ فقير
ورسيءَ تي ڀيٽا - ٽڙي پوندا ٽارئين جڏهن ڳاڙها گُل، تڏهن ملنداسين
محمد سليمان وساڻ
سنڌ جي مٽي هميشه مها راڳين کي جنم ڏنو آهي جن پنهنجي مخصوص آلاپ ۽ سُر ذريعي ماڻهن کي موهت ڪيو آهي ۽ جهومايو آهي. اڄوڪو ڏينهن 4 جولاء به سنڌ جي هڪ اهڙي درويش راڳي علڻ فقير جي ورسيءَ جو ڏينهن آهي جنهن پاڻ سان گڏ دنيا کي جهومايو آهي.
شاهه لطيف جي ڪلام کي مخصوص آلاپ ۾ ڳائيندي ۽ پاڪستان جي سڄي دنيا ۾ سنڌ جي ثقافتي ڊريس اجرڪ جو پٽڪو ۽ هٿ ۾ دنبورو کڻي ڳائيندڙ علڻ فقير 1932ع ۾ سنڌ جي موجوده ضلعي ڄام شورو جي تعلقي مانجهند جي ڳوٺ آمري ۾ پيدا ٿيو ۽ پنهنجي زندگي جا ننڍپڻ وارا ڏينهن مانجهند ۾ گذاريائين. علڻ فقير جو تعلق هڪ مڱڻهار قبيلي سان هو ۽ سندس والد ۽ ڏاڏو پڻ مڱڻهار هو. سندس وڏا پنهنجي ڳوٺ ۽ پاڙي اوڙي ۾ برادرين جي شادين ۾ دهل وڄائيندا هئا.

مائي ڀاڳي - محمد سليمان وساڻ

مائي ڀاڳي
ٿر جي ڪويل (سندس ورسيء تي کيس ڀيٽا)
محمد سليمان وساڻ

ٿر جتي نازڪ دليون، جانٺا جسم ڏينھن جي سختين سامھون اڏول رات جي ٿڌڪار ۾ ڏھرن ۽ ڀٽن جي ڀر ۾ ڪنن تي ھٿ رکي ڪڏھن ٽيجون الاپين ته ڪڏھن ورساڙو ۽ ڪجلئي ٻول جا چئي پنھنجي اميدن ۽ آسن کي مظبوط ڪري ايندڙ اڀرندڙ سج سان سيني ساھڻ جون تياريون ڪن. زندگي نھايت سخت آھي تيز ٻرندڙ سج ۽ سالن جو سوڪھڙو مقابلي لاءِ ھر وقت موجود آھي ان ۾ زندگي کي ڏورڻ ۽ ان جي مشڪلن کي مڙس ٿي مقابل ٿيڻ جو احساس شامل آھي ۽ اھوجذبول تڏھن وڌيڪ وڻندڙ ۽ ھانو کي ٺاريندڙ لڳندو آھي جڏھن ٿر جي ٿڌين راتين ۾ پر انھين ڀٽن مان ڪوئل جي ڪوڪ وانگر ڪو اوچتو آواز اسرندو ھو ۽ اھو ڏھرن توڙي ڀٽن کي پنھنجن سرن ۾ سمائي سرھو ڪري ڇڏيندو هو.
”تارن مان ترندي اچي، ڇپر مان ڇلندي اچي، دل ٻارو چل ٻارو چل پئي ڪري، دل ڪوهيارل ڪوهيارل پئي ڪري“

ڊاڪٽر فهميده حسين - محمد سليمان وساڻ

ڊاڪٽر فهميده حسين
نامياري محقق، اسڪالر ۽ ليکڪ کي جنم ڏينهن جون واڌايون
محمد سليمان وساڻ
نامور ليکڪا، اسڪالر ۽ محقق ڊاڪٽر فهميده حسين، 5 جولاءِ 1948ع تي ٽنڊي ڄام ضلعي حيدرآباد ۾ پنهنجي وقت جي مثالي استاد محمد يعقوب ميمڻ جي گهر ۾ جنم ورتو. پرائمري تعليم حيدرآباد جي مسلم گرلس اسڪول مان؛ سيڪنڊري ڪجهه عرصو ميران اسڪول مان پڙهي ۽ پوءِ ماڊل اسڪول حيدرآباد ۾ داخل ٿي، جتان 1964 ۾ امتيازي نمبرن سان مئٽرڪ پاس ڪيائين. 1968ع ڌاري ڊي جي سائنس ڪاليج ڪراچيءَ مان بي. ايس سي ڪري، 1970ع ۾ ايم اي (انگريزي) سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين ۽ پوءِ اتان ئي 1972ع ۾ سنڌي ادب ۾ ايم اي، ڪيائين. ٻنهي ڊگرين ۾ هن ٻين پوزيشن حاصل ڪئي. هن 1981ع ۾ ايل ايل بي ۽ 1990ع ۾ هندي ٻوليءَ ۾ ڊپلوما به ڪئي. ڊاڪٽر صاحبه ”شاهه لطيف جي شاعريءَ ۾ عورت جو روپ‘ عنوان هيٺ 1992ع ۾ پي ايڇ ڊي ڪئي. ڊاڪٽر اياز قادري (مرحوم) سندس پي. ايڇ. ڊي گائيڊ رهيو. 

ڪيرت ٻاٻاڻي - رکيل مورائي

ڪيرت ٻاٻاڻي
هڪ مها ديش ڀڳت
رکيل مورائي
هڪ مها ديش ڀڳت سنڌي، ترقي پسند اديب، برطانوي سامراج خلاف وڙهندڙ هڪ بهادر شاگرد، سنڌ کي ڪڏهن به نه ڇڏڻ جو وچن ڪندڙ، گرفتار ڪري زوري جلاوطن ڪيو ويندڙ وطن دوست ليکڪ، هند ۾ سنڌيت جي هلچل جو هڪ اهم اڳواڻ، ورهاڱي کي ساهه جي آخري هڏڪيءَ تائين نه قبوليندڙ ذهين شخص، هند جي سنڌين کي گڏ ڪرڻ لاءِ سموري حياتي قربان ڪندڙ، هند جي ترقي پسند ادب جي ٽه مورتي جي آخري مورت، ڪيرت ٻاٻاڻي ٽي ڏينهن اڳ، سنڌ کي ستهٺ سال نه ڏسي سگهڻ جو درد دل ۾ سانڍي، آڌيءَ رات هن جهان مان اڏاڻو، ان جهان ڏانهن جيڪو اسان سڀني ٻڌو ته آهي پر ڏٺو نه آهي، اهڙو جهان جنهن کي نه قبوليندي به قبولڻو پوي ٿو.

07 July, 2016

ڪيرت مھرچنداڻي - انجنيئر عبدالوھاب سھتو

ڪيرت مھرچنداڻي
(ڄم ۱۹۳۳ع ۽ وفات ۱۹۸۹ع)
انجنيئر عبدالوھاب سھتو
ڪيرت مھرچنداڻيءَ، تاريخ ۲۲ جون ۱۹۳۳ع تي ڪيولرام مھرچنداڻيءَ جي گھر ۾ جنم ورتو. سندس ڄم جو ھنڌ، شھر دريا خان مري، تڏھوڪو ضلع نوابشاھ ۽ ھاڻوڪو ضلع نوشھروفيروز آھي. تعليم؛ ايم اي ۽ بي ايڊ تائين حاصل ڪئي ھيائين. خاص مشغولي؛ ريڊيو ٻڌڻ ۽ اخبار پڙھڻ ھيس. پيشي جي لحاظ کان، اسڪول ٽيچر ھيو. ڪتاب جي ڇاپي وقت، يعني ڊسمبر ۱۹۸۱ع ڌاري، آدرش ھاير سيڪنڊري اسڪول، ڪٻير نگر، احمدآباد ۾ تعينات ھيو.
سندس تڏھوڪو سرنامو؛ ۶/۲، نيو جي وارڊ، ڪٻير نگر، احمدآباد. (گجرات) آھي.
نوڪريءَ دوران فارغ وقت ۾، جنھن ڪار يا ڪرت ۾ پاڻ کي مشغول رکندو ھيو، تنھن حساب سان ھو؛ ناول نويس، ڪھاڻيڪار ۽ مضمون نگار ھيو. ان کان علاوھ سمپادن پڻ ھيو.
سندس پھاڪن ۽ چوڻين بابت لکيل ڪتاب، چونڊ سنڌي چوڻيون، پھريون دفعو ۱۹۸۱ع ۾، ڪويتا پرنٽنگ پريس، سھج-پور، احمدآباد اندر ۷۵۰ ڪاپيون ڇپيو. ان وقت ڪتاب جي قيمت ۹.۵۰ ساڍا نو روپيا ھئي. اھو ڇاپو ليکڪ پنھنجي سر پاڻ ڇپايو ھيو، جنھن ڪري سمورا حق ۽ واسطا پاڻ وٽ قائم رکيا ھيائين. جڏھن ته ڪتاب جي ڇپائي، گجرات سرڪار جي مالي مدد سان ئي ٿي ھئي. عنوان يا ٽائيٽل تمام سادو ھيس، جيڪو ھوندراج بلواڻيءَ جو ڊزائين ٿيل ھيو. اھو ئي سبب آھي جو ڪتاب جي مٿان، ڪنھن ڇپائيندڙ اداري جو نالو ئي ڏنل ناھي.
ھن ڪتاب ۾، پھاڪن ۽ چوڻين جا مکيه اندراج، ڳاڻيٽي جي حساب سان، ۱۰۴ آندا ويا ھيا. جڏھن ته ڳڻپ ۾ ڪجھ غلطيون پڻ ٿيل ھيون. ھڪڙا ٻه پھاڪا يا چوڻيون ڪتاب اندر ورجائي لکيا ويا ھيا ۽ فھرست اندر اھي ۽ ٻيا ڪجھ وري نظر انداز پڻ ڪيا ويا ھيا. ڪي ته زوريءَ اندر داخل ته ڪيا ويا ھيا، پر فھرست اندر پنھنجي جاءِ تي داخل ڪرڻ کان رھجي ويا، جيڪي وري وچور جي آخر ۾ آندا ويا. سمورا اندراج، لغت جي حساب سان ترتيب نه ڏنل آھن. بلڪ ساڳئي اکر سان شروع ٿيندڙ پھاڪا، چوڻيون يا ورجيسون، پاڻ ۾ يڪجاءِ ڪيل آھن. اندراج بابت اھو به نه ڄاڻايو ويو آھي ته آيا، اھو پھاڪو آھي، چوڻي آھي، اصطلاح آھي يا ورجيس آھي. يا وچئون ئي ڪا ٻي جنس آھي. ان کان علاوھ ڪتاب جي اندر ڪيترا ئي ھندي لفظ ڏنا ويا آھن، جن جي ڪري سنڌ اندر ڪير به پڙھندڙ، معنوي ڄاڻ نه ھئڻ سبب، پڙھڻ وقت ڏکيائي محسوس ڪندو. فقط اھو نه بلڪ ڇپائيءَ دوران، ڪتاب جا پروف چيڪ نه ٿي سگھيا، جنھنڪري ڪتاب اندر ڪافي غلطيون ٿي ويون. انھن غلطين جو ڀلنامو پڻ تيار ڪيو ويو، جيڪو ٻه-ڪالمي چئن صفحن تي آڌاريل آھي.
اھي سموريون اوڻايون چوڻايون ڪتاب جي زينت کي وڃايو ويٺيون ھيون. اھو ئي سبب آھي جو ڪتاب تي نظر ثاني ڪرڻ ضروري ٿي پيو ۽ ڇپائيءَ کان اڳ، کيس غلطين کان آجو ڪرڻ جي ڪوشس ڪئي وئي آھي. اميد ته پڙھندڙن کي اھا ڳالھ ضرور پسند ايندي. ڇو جو نيٽ تي سندس انھيءَ ڪتاب بابت ڪنھن جي راءِ رکيل آھي؛
True to his teaching profession (though also a novelist, short story writer and essayist), Kirat Meharchandani brought out Choonda Sindhi Chavnyoon (Selected Sindhi Sayings) specially for the benefit of the student community,...
ھن ڪتاب تي کيس ايوارڊ پڻ مليو ھيو.
Government of Gujarat Award Kirat Meharchandani was awarded Rs. 2000 for his collection of short stories Sangarsh. Goverdhan Shastri Award Dr. Bhawani L;;l Bhartiya, Head of the Dayanand Chair, [ational ivention ' Indian Authors 3er ...

ھن ڪتاب کان علاوھ سندس ٻيا به ڪيترا ئي ڪتاب پڻ ڇپيا. تن ڇپيل ڪتابن جي وچور، ھيٺ ڏجي ٿي.

ڪيرت مھرچنداڻيءَ جا ٻيا اصلوڪا شيع ٿيل ڪتاب
ناول
1.     گناھ جي رات
2.     جواني ديواني
3.     رات ڏينھن
4.     سپنو ۽ حقيقت (اصلوڪو ناول) صفحا ۱۰۵، سال ۱۹۶۰ع ڌاري ڇپيو.
5.     نئون صبح، نئون گيت صفحا ۱۵۴، سنڌو پاڪيٽي بوڪ سيريز، احمدآباد انڊيا، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۶۳ع.
6.     سپنو ھيءُ سنسار، صفحا ۹۵، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۷۲ع.
Sapano Hem Sansar, a novelette by Kirat Meharchandani, concerns itself with the ill-famed dowry system. Anand loves well Asha, a poor sweet girl and yet marries another, Ratna, whom he had not even seen before the marriage. ...
Though there are already a number of books on the subject, 'Sa'il' has revised and uptodat- ed them. It could be useful to students and teachers of Sindhi. Kirat Meharchandani has published a collection of 20 essays...
7.     الزام
8.     انتظار
ڪھاڻين جا مجموعا
1.     جيون ڌارا؛ صفحا ۹۸، رامو تولاڻي، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۶۵ع
2.     مني ڪلاڪ جي ملاقات؛ صفحا ۹۱، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۶۰ع.
3.     سوجھرو (سوراشٽر يونيورسٽيءَ جو درسي ڪتاب)
4.     ھڪڙو ھئو سنڌي واپاري (اصلوڪين سنڌي ڪھاڻين جو مجموعو)؛ صفحا، رتن ڪتاب گھر احمدآباد سال
5.     ڇايا مايا (اصلوڪيون ڪھاڻيون)؛ صفحا ۷۰، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۶۸ع.
6.     سمترا (چونڊ اصلوڪيون آکاڻيون)؛ (انعامي ڪتاب) (سوراشٽر يونيورسٽيءَ جو درسي ڪتاب) صفحا ۹۹، رتن پبليڪيشن احمدآباد، ڇپائيءَ جو ۱۹۸۰ع.
7.     سنگتراش؛ صفحا ۹۸، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۸۰ع
8.     زندگي تو بنا اُداس آ اُداس؛ صفحا ۷۲، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۷۱ع.
9.     ڪچي ڀت (چونڊ آکاڻيون)؛ صفحا ۶۶، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۸۷ع

ٻال رچنائون
1.     گلن جھڙا ٻارڙا
2.     سدا مھڪن گلڙا
جيون چرتر
1.     گرو نانڪ (انعامي ڪتاب) (جيوني ۽ وڪار) صفحا ۸۸، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، سال ۱۹۷۹ع.
2.     ساڌو واسواڻي (جيوني ۽ وڪار) سال ۱۹۷۵ع ڌاري احمد آباد انڊيا ۾ ڇپيو.
3.     سوامي وويڪانند
4.     ڀارت رتن
نظم
1.     گل ۽ آنسو (شاعري) صفحا ۶۳، رامو تولاڻيءَ، جنوري ۱۹۶۶ع ڌاري بڙودا انڊيا مان ڇپائي پڌرو ڪيو.
2.     اڌورا گيت (شاعري) صفحا ۶۴، گوسوامي شيواپوري، ۱۹۶۲ع ڌاري جيپور انڊيا مان ڇپائي پڌرو ڪيو.
ٻيا ڪتاب
1.     مضمون مالھا (چونڊ سنڌي مضمون) صفحا ۱۵۲، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، سال ۱۹۷۲ع.
2.     سنڌي مضمون
3.     اُپٽارون (اٺاويھن چونڊ سنڌي چوڻين جو مجموعو، جنھن ۾ انھن جي سمجھاڻيون ڏنيون ويون آھن) ۴۴ صفحن تي مشتمل اھو ڪتابڙو، سال ۱۹۴۶ع ۾ وشنداس اين چندناڻيءَ ڇپائي پڌرو ڪيو ھيو.
4.     ادبي گل
5.     پکڙيل گل؛ صفحا ۱۰۱، ڪيرت مھرچنداڻي احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۸۲ع.
6.     شناخت، آکاڻيون، خط ۽ درخواستون (پنجين درجي کان نائين درجي تائين) صفحا ۴۵، دولت اسٽورس بڙودا انڊيا مان سال ۱۹۶۵ع ۾ ڇپيو.
7.     سليس سنڌي ويا ڪرڻ؛ صفحا ۸۶، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۷۱ع.
8.     دونھين جون لڪيرون (انوادڪ) (سنڌي ڪھاڻيون) ليکڪ؛ بروڪر گلابديس. ڪيرت مھرچنداڻيءَ سال ۱۹۸۱ع ڌاري احمدآباد انڊيا مان ڇپرايو.
9.     تبصرو (ادبي ليک)؛ صفحا ۱۰۴، رتن ڪتاب گھر احمدآباد، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۸۵ع.
10.اتھاس جو اڻ ٽٽندڙ سلسلو؛ آتم ڪٿا، سال ۱۹۸۸ع ڌاري لکيو ھيائين، جنھن ۾ ۱۹۴۷ع کان پوءِ جي سنڌي جيوت بابت ڄاڻ ڏنل آھي. Kirat Meharchandani (d. 1989). A fiction writer in Sindhi. Also write Itihasa Jo Ana-tutandara Silsilo, an autobiographical account (1988), which mirrored the Sindhi life after partition of the country in 1947. b. Krishnaprasad Misra. ...
11.گل ڦل (مضمون)؛ صفحا ۱۳۸، ڇپائيندڙ ڪيرت مھرچنداڻي، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۸۳ع

ترجما
1.     ٽينڊر بحال نه ٿيو. (سنڌي ڪھاڻيون) موھن مھرچنداڻيءَ سان گڏجي لکيائين. ڪيرت مھرچنداڻيءَ سال ۱۹۸۶ع ڌاري احمدآباد انڊيا مان ڇپرايو.
2.     ھڪ ٻيو دروناچاريه (سنڌي ڊرامو). ليکڪ: شنڪر شيش. ڪيرت مھرچنداڻيءَ سال ۱۹۸۴ع ڌاري احمدآباد انڊيا مان ڇپرايو.
3.     اوطاق (سنڌي ڊرامو) سال ۱۹۸۵ع ڌاري، رتن ڪتاب گھر احمدآباد انڊيا مان ڇپيو.
4.     روشنيءَ جا ترورا (سنڌي اصلوڪين ڪھاڻين جو مجموعو) ڪيرت مھرچنداڻيءَ سال ۱۹۸۴ع ڌاري احمدآباد انڊيا مان ڇپرايو.
5.     پکڙيل گل (سنڌي مضمون) صفحا ۱۰۱، ڪيرت مھرچنداڻيءَ سال ۱۹۸۵ع ڌاري احمدآباد انڊيا مان ڇپرايو.
سمپادن
1.     پشپانجلي
2.     وديارٿي (مخزن)
3.     انجلي (مخزن)
4.     جھرمر (ٻال رسالو)
5.     جھلڪ (مخزن)
6.     پدمڻي (مخزن)
7.     بووڪ (مخزن)
8.     چانڊوڪي (مخزن)
9.     سنڌيت (مخزن)
10.نئون گل (ڪھاڻيون) وغيرھ
11.دھشت ۽ ٻيون ڪھاڻيون؛ صفحا ۶۵، ڇپيندڙ ڪيرت مھرچنداڻي، ڇپائيءَ جو سال ۱۹۸۶ع.

ترجما

ان کان علاوھ، ڪيرت مھرچنداڻيءَ ٻين ليکڪن سان گڏجي به ڪتاب لکيا يا ترتيب ڏنا جيڪي ھيٺ ڏجن ٿا.
1.     اوائلي سنڌي نثر جو جائزو؛ مرليدر جيٽلي سان گڏ، صفحا۸۸، ڪيرت مھرچنداڻيءَ سال ۱۹۸۶ع ۾ ڇپرايو.


سندس تذڪرو، مختيار احمد ملاح صاحب جي ڪتاب ’سنڌي ڪھاڻيءَ جي مختصر تاريخ منجھ ملي ٿو. جتي سندس ڪھاڻيڪار وارو پھلو اجاگر ڪيو ويو آھي. ٻڌايل آھي؛ ”ھو شاعر، ڪھاڻيڪار، ناول نگار ۽ ناٽڪ نويس ھيو. سندس ڪھاڻين جا ڪيترا ئي ڪتاب شايع ٿيا، جن ۾ ’جيون ڌارا‘، ’سڌا‘، ’مونجھ‘، (۱۹۸۷ع) ۽ روشنيءَ جا ترورا (۱۹۸۴ع) اھم آھن. ڪيرت مھرچنداڻيءَ جي ڪھاڻين جو تعداد تمام گھڻو آھي.“