مولانا محمد صالح عاجز

مولانا محمد صالح عاجز

سنڌ جو هڪ قابل ۽ ڏاهو انسان

حسيب ناياب منگي

اڄ هڪ عظيم شخص کي ياد ڪندي خوشي به محسوس ٿي رهيو آهي ته ڏک واري ڪيفيت به طاري اٿم. جنهن کي نه صرف تاريخ سان دلچسپي هئي، پر علم ۽ ادب جي ڄاڻ به هئي. هو صحافت ۾ به پنهنجون خدمتون سرانجام ڏئي چڪو هو. سياست ۾ به خاص دلچسپي رکندڙ هو. پنهنجي دور جي وڏن وڏن عالمن، اديبن، صحافين ۽ سياستدانن جي صحبت کيس نصيب ٿي هئي، پر افسوس جو مفلسي هن جي آڏو ڦرندي رهي، هو جنهن مقام جو ماڻهو هو تيڏيون ئي سختيون برداشت ڪندو رھيو. محمد صالح “عاجز” جو نالو اسان جي علمي، ادبي، صحافتي ۽ سياست ۾ دلچسپي رکندڙن ساٿين جي لاءِ نئون نه هوندو. مون کي پڪ آهي ته قدر شناس ماڻهو اهو ڄاڻندا هوندا ته هو نه صرف علم ۽ ادب جو ڄاڻو هو، پر خوددار ۽ سچو انسان به هو. پنهنجي اصولن تي قائم رهندي هن پنهنجي ڄمار گذاري هئي.

خليل الرحمان ڀٽو

خليل الرحمان ڀٽو

پروفيسر اختر حسين شاد سومرو

سنڌ جي ڀاڳ وند ڌرتي، جنهن جي ڪُک منجھان ڪيئي سورھيه، سپوت، جوڌا، دودا ۽ سخي سورھيه پيدا ٿيا آهن، جن پنهنجي پنهنجي حصي جو ڪم ڪري پنهنجي ڌرتي ۽ قوم جو ڳاٽ فخر سان اوچو ڪيو آهي. سورهن پنهنجي سورهيائيءَ جا جوهر ڏيکاريا، بي پهچ ماڻهن جي داد رسي ڪي، هيڻائي جي ڌٻڻ مان ڪڍي سکائتو بنايو ۽ پنهنجي جوءِ جي رکوالي ڪئي، جو لُچ لُوفر، ٺوڳي لنوائي گھمندا هئا. کين جرئت نه ٿيندي هئي ته سورھيه جي تَرَ ۾ کهاند ڪن.

سنڌ ڌرتيءَ جو ٻيو گروھ اهو هو، جن سخاوت جي حوالي سان ٻارهو ئي پنهنجا در کولي ڇڏيا. جن ۾ ڄام سَپڙ، ڄام جکرو، ڄام انڙُ ۽ راءِ ڏياچ مشهور آهن.

نور عباسي

نور عباسي

برک اديب/ شاعر/ صحافي/ ڪالم نگار

اسد ڪيريو

منھنجي شھر نواب شاھ سان تعلق رکندڙ برک صحافي، اديب، شاعر، افسانہ نگار، ڪالم نگار ۽ طنز و مزاح جو بادشاھ لکاري نور محمد عباسي المعروف ”نور عباسي“ ڪنھن تعارف جو محتاج ناهي، ساھتي پرڳڻي جي ”ڀريا” شھر ۾ ۲۶ - جون ۱۹۲۷ع تي حاجي محمد ھاشم عباسيءَ جي گھر ۾ جنم وٺندڙ ھي يگانو انسان پوري زندگي نواب شاھ ۾ رھيو. سال ۱۹۵۰ع جي ڏھاڪي ۾ صحافت جي شعبي سان جو نينھن ناتو جوڙيائين ته زندگيء جي آخري گھڙي تائين ان ڪرت سان جنبيل رھيو.

موھن لعل نچناڻي

موھن لعل نچناڻي

برک تعليمي ماھر جي وڇوڙي جو ڏينھن.

اسد ڪيريو

اڄ منھنجي نواب شاھ شھر جي تاريخي تعليمي درسگاھ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل (ڊي سي) ھاءِ اسڪول نوابشاھ جي اڳوڻي ھيڊ ماستر ۽ برک تعليمي ماھر سائين موھن لال جي هوڇوڙي جو ڏينهن آهي. سابقہ ڊي سي ھاءِ اسڪول نوابشاھ ۽ موجوده ايڇ ايم خواجا ھاءِ اسڪول نوابشاھ جو گھڻو عرصو ھيڊ ماستر رھندڙ سائين موھن لال نچناڻي ۵- آڪٽوبر ۱۹۳۶ع تي دادا ھيرانند نچناڻي جي گھر ڪراچي ۾ ڄائو. بنيادي ٽي درجا ڪراچيءَ ۾ پڙھڻ کانپوءِ ولس برانچ اسڪول نوابشاھ مان مڊل تائين تعليم حاصل ڪرڻ بعد ڊي سي ھاء اسڪول نوابشاھ مان ۱۹۵۱ع ڌاري مئٽرڪ پاس ڪيائين ۽ ڊي سي اسڪول ۾ ئي ڪلارڪ ڀرتي ٿيو. لڳ ڀڳ ۱۹۵۳ع ڌاري ساڳئي اسڪول ۾ استاد مقرر ٿيو. سائين موھن لال نچناڻي ۱۹۸۱ع ۾ ڊپٽي ڊسٽرڪٽ ايجوڪيشن آفيسر بڻيو. پر پوءِ سگھو کيس گورنمينٽ هاءِ اسڪول لائين پار نوابشاھ جو ھيڊ ماسٽر مقرر ڪيو ويو، جتان کيس ۴- نومبر ۱۹۸۱ع تي بدلي ڪري، برک تعليمي ماھر سائين احمد خان ھيسباڻيء جي رٽائر ٿيڻ جي صورت ۾ ڊي سي ھاء اسڪول نواب شاھ جو هيڊ ماستر مقرر ڪيو ويو.

سائين نارائڻ داس رام رکياڻي

سائين نارائڻ داس رام رکياڻي

غلام حسين ڪٽپر

اسان جي شھر نئين ديري جي بھترين استاد سرڳواسي سائين نارائڻ داس رام رکياڻيءَ کي ڀلا ڪير وساري سگهندو.حالانڪ ھو ھاڻي ھن جھان ۾ نه رھيوآھي.

مون کي جڏھين به سائين نارائڻ داس ياد پوندوآ يا تصور ۾ ايندوآته منھن جي ذھن تي والٽيئر جو چيل ھي جملو ذھن تي تري ايندوآ،

Give me a teacher I shall give you the nation.

جنھن جو مقصد اھو آھي ته مون کي سٺو استاد ڏيو ته مان توھان کي قوم ڏيان.

يوسف سنڌي

يوسف سنڌي

هائيڊ پارڪ وارو

عبدالرسول نظاماڻي

هيءَ ان وقت جي سچي ڪهاڻي اوهان سان شيئر Share ڪرڻ جي جسارت ڪري رهيو آهيان، جڏهن ملڪ ۾ هڪ چنگيزي جنرل جي لٺ ڦري رهي هئي. ڪنهن به عوام دوست پروگريسو Progressive سوچ رکندڙ جو ضمير ڪونه هو. سرِعام نوجوانن خاص طور سنڌي نوجوانن کي ٽڪ ٽڪيءَ تي چاڙهي ڦٽڪن سان لهو لهان ڪيو پئي ويو. مون سان به اهڙي ويڌن ٿيڻي هئي، پر ساھ پيارو آهي، ڏسي وائسي پاڻ کي پُوهي ۾ وجهڻو ڪونه هو. سو هن رت جي پياسي جنرل جي باھ کان پاڻ کي بچائڻ لاءِ راھ فرار اختيار ڪرڻ کانسواءِ ٻيو ڪو رستو ڪونه پئي سجهيو.

انجنيئر محمد اوڀايو خشڪ

انجنيئر محمد اوڀايو خشڪ

ذوالفقار علي ڀٽي

 

انجنيئر محمد اوڀايو خشڪ سنڌ جي نامياري پاڻي ماهر، ليکڪ، محقق ۽ سماجي شعور رکندڙ شخصيتن مان هڪ هو، جنهن سنڌو درياھ، پاڻيءَ جي حقن ۽ قومي مسئلن تي اهم علمي ۽ تحقيقي ڪم ڪيو. هن ۲ سيپٽمبر ۱۹۴۹ع تي ڳوٺ درويش، تعلقي گهوڙا ٻاري، ضلعي ٺٽي ۾ محمد عرس خشڪ جي گهر ۾ جنم ورتو.

ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ مان حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن ۱۹۶۵ع ڌاري گورنمينٽ هاءِ اسڪول ٺٽو مان ميٽرڪ ۽ ۱۹۶۷ع ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج حيدرآباد مان انٽرميڊيئيٽ پاس ڪئي. بعد ۾ ۱۹۷۱ع ۾ سنڌ يونيورسٽي انجنيئرنگ ڪاليج ڄامشورو (هاڻوڪي مهراڻ يونيورسٽي آف انجنيئرنگ سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي) مان سول انجنيئرنگ جي ڊگري حاصل ڪيائين.

رسول بخش پليجو - ۳

رسول بخش پليجو

مظلوم قومن ۽ طبقن جو سگهارو آواز

نور احمد ڪاتيار

سنڌ جي جينئس، ناليواري قانوندان، اديب، دانشور، نقاد، بي مثل مقرر، لطيف جي پارکو، سنڌ جي پاڻي جي ڪيس جي تاريخي وڪيل، عوامي تحريڪ جي سربراهه، مظلوم قومن ۽ طبقن جي سگهاري آواز محترم رسول بخش پليجي صاحب جي اڄ ۷ جون تي اٺين ورسي آهي. محترم رسول بخش پليجي صاحب کي ڀيٽا پيش ڪرڻ لاءِ اڄ سندس آخري آرمگاه ڳوٺ منگر خان پليجي لڳ جنگشاهي ۾ عوامي تحريڪ طرفان عظيم الشان ورسي جو پروگرام ڪيو پيو وڃي. اسين پليجي صاحب کي سندس اٺين ورسي جي موقعي تي سرخ سلام پيش ڪريون ٿا.

پليجي صاحب هر دور جي جابر، ظالم ۽ آمر قوتن سان اکين ۾ اکيون ملائي مقابلو ڪيو ۽ ڪڏهن به پنهنجي اصولن تان پوئتي نه هٽيو. محترم رسول بخش پليجي صاحب جي عظمت، سندس ڪردار کي جيڪڏهن صحيح معنيٰ ۾ ڀيٽا پيش ڪجي ته اسان کي لطيف جي ٻوليءَ جو سهارو وٺڻو پوندو:

جکرو جس کرو، ٻيا مڙيئي مير،

مٽي ان خمير، اصل هئي ايتري.

پروفيسر انورالدين اڄڻ

پروفيسر انورالدين اڄڻ

ساھتيءَ جون علمي ۽ ادبي شخصيتون

معشوق ڌاريجو

ڪتابن سان منھنجي دوستي اَسيءَ واري ڏھاڪي جي آھي. ڪتاب ئي منھنجي چاھَ ۽ اُتساھَ جو ذريعو رھيا آھن. پروفيسر انورالدين اڄڻ سان منھنجو تعلق ۲۰۲۰ع ۾ سندس پھرين ڪتاب ”مون کي ياد آھي“ اچڻ کان پوءِ تڏھن جڙيو، جڏھن موبائيل ڪال ڪري کيس مبارڪباد ڏنم. پاڻ ھڪ ڀيرو ڳوٺان ايندي مون وٽ قاضي احمد آيو ھو، ٻيو ڀيرو پنھنجي ڳوٺ ويندي، پنھنجي ٽئين ڪتاب جي اعزازي ڪاپي ڏيندو ويو ھو. سائينءَ سان ويلي وقتي موبائيل تي ڳالھ ٻولھ ٿيندي رھندي آھي.

سندس ڪتاب پڙھي پَتو پيو تہ: انورالدين اڄڻ پنھنجي پيءُ وانگر انجنيئر ٿيڻ ٿي چاھيو پر ٻن مارڪن تان رھجي وڃڻ جي ڪري، سندس داخلا فزڪس ۾ ٿي ۽ ھو فزڪس جو استاد ٿي ويو.

محمد فاضل عرف مامو فاضل

محمد فاضل عرف مامو فاضل

اکين ۾ رهجي ويل هڪ تصوير

رکيل مورائي

 مان پنهنجي سانڀر جي درسنيءَ ۾ ڏسان ٿو ته هو مون کي اڌ وهيءَ کان موٽيل نظر ٿو اچي، ممڪن آهي مان ننڍڙو هوس شايد ان ڪري هُو مون کي گهڻو وڏو لڳندو هجي.

نهايت سنهي هاٺي، ڪڻڪ رنگ، قد جو پورو پُنو، اڌ اڇيون اڌ ڪاريون سنهيون مُڇون، ڀلجان نٿو ته  هٿ ۾ ڪو شهري جديد قسم جو لڪڻ به کڻندو هُئو. اڪثر اسان جي شادين مرادين جي نظرداري به ڪندو هُئو.

هڪ ٻه ڏينهن اڳ ۾ پنهنجي سنهڙي سيپڪڙي اردو ڳالهائيندڙ گهر واري مامي خاتونءَ سان گڏ اچي اسان وٽ رهندو هُئو، هن شادي توڻي غَمي نه گُسائي.

شيما ڪرماني

شيما ڪرماني

هڪ سوچيندڙ رقاصه، رقص ڪندڙ مفڪر ۽ هڪ تحريڪ

ڊاڪٽر غلام مصطفيٰ سولنگي

سماج، شعور ۽ فن – اهي ٽيئي جزا جڏهن ڪنهن به شخصيت ۾ گڏ ٿي ويندا آهن ته پوءِ اها شخصيت هڪ فرد ناهي رهندي، پر اها هڪ تحريڪ بڻجي ويندي آهي. پاڪستان جي ثقافتي ۽ فڪري تاريخ ۾ شيما ڪرماني اهڙي ئي هڪ گھڻ پاسائين شخصيت آهي، جنهن رقص کي رڳو هڪ فن ئي ناهي سمجھيو، پر ان کي هڪ مزاحمت، فڪري بيانيي ۽ هڪ سماجي ساڃاهه ۾ پوئي ڇڏيو آهي. سندس نالو ايندي ئي ذهن ۾ هڪ اهڙي عورت جو تصور اڀري ٿو، جيڪا روايت ۽ جدت جي ٻه واٽي تي بيٺي معاشرتي ماٺار کي للڪاري ٿي، جيڪا اسٽيج تي رقص ڪندي دراصل سموري سماج جي ضمير کي ڌونڌاڙي ٿي ۽ جنهن جي پنهنجي سموري ڄمار هڪ لاڳيتي جاکوڙ، تخليق ۽ عورتن جي حقن لاءِ هڪ ويڙهاند جي علامت بڻجي چڪي آهي.

سعيده خاتون

سعيده خاتون

جنهن جو پٽ بلديا فيڪٽري ۾ سڙي مري ويو، ان جي ڪھاڻي

پروفيسر توصيف احمد

سعيده خاتون اڳوڻي اوڀر پاڪستان ۾ پنهنجي خاندان سان رهندي هئي. ۱۹۷۱ع ۾ گهرو ويڙهه سبب سندس خاندان سخت متاثر ٿيو. ان کان پوءِ سعيده خاتون پنهنجي پٽ ايان سان گڏ ڪراچي جي علائقي اورنگي ٽائون ۾ اچي آباد ٿي. هن حيدري واري علائقي ۾ هڪ ٻارن جي ڊي ڪيئر سينٽر ۾ نوڪري حاصل ڪئي، جتي روزانو ۸ ڪلاڪ مسلسل ڪم ڪرڻ کان پوءِ کيس مهيني جي آخر ۾ رڳو ۲ هزار ۵۰۰ رپيا ملندا هئا. هن لڳاتار ڏهه سال ڪم ڪيو ته مالڪن سندس پگهار ۾ هڪ هزار رپين جو اضافو ڪيو. سعيده خاتون کي انهيءَ ٿوري رقم مان گهر جا سڀ خرچ پورا ڪرڻا پوندا هئا، جن ۾ جاءِ جو ڪرايو به شامل هو. پوءِ سندس پگهار ۳ هزار ۵۰۰ رپيا ٿي وئي. جيئن ته روزگار جو ٻيو ڪو ذريعو نه هو، تنهن ڪري هوءَ انهيءَ نوڪري سان وابسته رهي.

شھيد محترمه بينظير ڀٽو - ۳

بينظير هميشه زندهه رهندي

ڊاڪٽر مدد علي شاھ

قائد عوام شهيد ذوالفقار علي ڀٽي جي عدالتي قتل کان پو۽ هن ملڪ جي غريب عوام کي پنهنجن حقن بابت شعور ڏيندڙ ۽ ايم آر ڊي تحريڪ جهڙو پليٽ فارم مهيا ڪندڙ شهيد راڻي محترمه بينظير ڀٽو جو اڄ جنم ڏينهن آهي.

شهيد راڻي تاريخ ۲۱ جون ۱۹۵۳ع تي ۷۰ ڪلفٽن ڪراچي ۾ ڄائي. قائد عوام ۽ مادرجمهوريت بيگم نصرت ڀٽو جي پهرين اولاد آهي. مٿس سندس پڦيءَ جو نالو بينظير رکيو ويو. ڀٽو خاندان ۾ وڏن جا نالا پنهنجي اولاد تي رکڻ جو قديم رواج آهي. جيئن ته محترمه پيدائشي طور تمام خوبصورت ۽ گلابي چهري جي مالڪ هئي تنهن ڪري پيار مان ڀٽو صاحب کيس ”پنڪي“ سڏيندو هيو. محترمه جڏهن اڃا ٽن ورهين جي هئي ته کيس ”ليڊي جيننگس نرسري اسڪول“ ۾ داخل ڪيو ويو. پنجن ورهين جي ڄمار ۾ ڪراچيءَ جي سڀ کان بهتر اسڪول“ دي ڪانوينٽ آف جيزس اينڊ ميري“ ۾ داخل ڪرايو ويو، جتي تعليم انگريزي ٻولي ۾ هئي. اهو ئي سبب هيو جو سندن گهر ۾ انگريزي ٻولي هلندي هئي. هن اسڪول ۾ آئرش ماسترياڻيون پڙهائينديون هيون. ٻئي طرف باقائدي مولوي اسلامي ۽ قرآن شريف جي تعليم لاءِ رکيل هيو. پاڻ جڏهن چئن سالن جي هئي ته سندس والد اقوام متحده جي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ويو ۽ ستن سالن جي هئي ته ڪابينا ۾ وزير مقرر ٿيو. والده ڀٽو صاحب سان پرڏيهه ويندي کيس چوندي هئي ته ”تون ٻين ٻارن جو خيال رکجانءِ ڇاڪاڻ ته تون وڏي آهين“ ائين ننڍپڻ کان محترمه ۾ خود اعتمادي ۽ حوصلي جي قوت جنم ورتو. محترمه ڏهن سالن جي ٿي تڏهن کيس ڪوهه مري هل اسٽيشن جي اسڪول ۾ داخل ڪيو ويو. جتي پهريون ڀيرو کيس پنهنجو ڪم پاڻ ڪرڻو پيو. جهڙوڪ وهنجڻ لاءِ ٻاهران نل مان پاڻي ڀرڻ، بوٽ پالش ڪرڻ ڇاڪاڻ ته سندس والد جو اسڪول جي انتظاميا کي حڪم هيو ته منهنجي ٻارن کي به ٻين ٻارن وانگر سمجهو.