سيد زوار نقوي
جهانيان جي جهانديده
شخصيت - علم و ادب جو هڪ روشن ستارو - پروفائل شخصيت
اقبال بلوچ
سنڌ جي
سدا بهار شخصيت جيڪو علم ۽ ادب جو جرڪندڙ ستارو، هر وقت تحرڪ وارو مزاج ۽ سٺو سڀاء،
سڀني دوستن سان پيار ڪندڙ، پر خلوص جذبا رکندڙ، محبت سان ڀريل شخص علم ۽ ادب جي هر
صنف تي لکندڙ، هڪ باوقار، پر عزم، جهانيان جي جهانديده شخصيت "سائين سيد زوار
علي نقوي"، جنهنجي علمي ادبي توڙي سماجي خدمتن تي ويهي لکجي ته ڪيئي ڪتاب
لکجي ويندا، منهنجا لفظ کٽي پوندا ۽ لفظن جي هن ويڙه ۾ مان يقينن هارائي ويندس.
ساڀيان سانگي
خواب پوکيندڙ شاعره
ڊاڪٽر رياضت ٻرڙو
سنڌي
شاعريءَ جي ڪھڪشان جا ڪيئي ستارا اهڙا جرڪندڙ آهن، جن پنھنجن پُراثر خيالن جي
خوبصورت فني جوڙجڪ سان، پنھنجيءَ جوت وسيلي، مسلسل تجلا پئي پکيڙيا آهن. اهڙن
تابنده ستارن مان، هڪ بيحد خوبصورت ۽ خوابن جھڙي ستاري کي اسين ساڀيان سانگيءَ جي
نالي سان سڃاڻون ٿا.
ڊاڪٽر انيلا ناز سومرو
آبي حياتيات ۽ ماهيگيريءَ جي ماهر - دادو ضلعي جا پي ايڇ ڊي اسڪالر
ڊاڪٽر رفيق بلوچ
ڊاڪٽر
انيلا ناز سومرو، ۸ جولائي، ۱۹۷۵ع تي جوهي شهر ۾ هڪ علمي ادبي گهراڻي ۾ جنم ورتو. سندس والد علي نواز ناز
سومرو، روشن خيال ۽ ترقي پسند اديب ۽ سماجي ڪارڪن آهي جنهن جو ٻارن لاءِ ادب ۽
ٻيون لکڻيون ۷۰ع ۽ ۸۰ع وارن ڏهاڪن ۾ اخبارن ۽ رسالن جي زينت بڻجنديون رهيون. علي نواز ناز پٽن
سان گڏ پنهنجين ٻن نياڻين انيلا ناز ۽ عديلا ناز کي به اعلٰي تعليم ڏياري. انيلا
ناز جي والده مسز منور سومرو پڻ ان دؤر ۾، جڏهن صحت جون، خاص طور تي گائناڪولاجي ۽
ميٽرنٽي جون سهولتون اڃا عام نه ٿيون هيون، جوهي شهر واسين جي خدمت ڪئي. هن صحت جي
شعبي ۾، خاص طور تي ويم وارين عورتن کي ٻار ڄڻائڻ (ميٽرنٽي) جون خدمتون فراهم ڪيون.
ڊاڪٽر انيلا ناز، پرائمري ۽ سيڪنڊري تعليم پنهنجي شهر جوهيءَ جي اسڪولن مان پرائي
۽ ۱۹۹۰ع ۾ مئٽرڪ ڪئي. ۱۹۹۳ع ۾ گرلز ڊگري ڪاليج دادوءَ انٽرميڊيئيث سائنس پري ميڊيڪل ۾ ڪيائين.
انٽرميڊيئيٽ کانپوءِ سندس سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو ۾ بي ايس سي ۾ داخلا ٿي. ۱۹۹۷ع ۾ فريش واٽر بائلاجي ۽ فشريز سبجيڪٽ ۾ گريجوئيشن ڪيائين. سنڌ يونيورسٽي
ڄامشوري مان ئي فريش واٽر بايولاجي ۾ M.Sc فرسٽ
ڊويزن ۾ ڪيائين ۽ فرسٽ پوزيشن ماڻيائين جنهن تي کيس يونيورسٽي طرفان سلور ميڊل
مليو.
راءِ بھادر شيوارام
ديوان مل وزيراڻي
ڪراچيءَ جو ٺٽي ڄائو
عوامي اڳواڻ
جَينتي ارجنداس ٺڪر ”مٺي“
انگريزيءَ مان ترجمو: جيمناءِ
ايڊيٽنگ: نصير اعجاز
راءِ
بھادر شيوارام ديوانمل وزيراڻي هڪ ممتاز سنڌي هندو زميندار، واپاري، مجسٽريٽ،
ادارا جوڙيندڙ ۽ عوامي خادم هو. سندس شاندار ڪيريئر سندس جنم ڀومي ٺٽي کي ورهاڱي
کان اڳ واري ڪراچيءَ جي شهري، تعليمي ۽ انتظامي زندگيءَ سان جوڙيو. هن ۲۸ آڪٽوبر ۱۹۵۸ع تي لاڏاڻو ڪيو.
شيوارام ديوانمل وزيراڻي ۱۷ سيپٽمبر ۱۸۸۳ع تي ٺٽي، سنڌ ۾ پيدا ٿيو. تاريخي
سوانحي رڪارڊن ۾ کيس هڪ زميندار ۽ واپاريءَ طور بيان ڪيو ويو آهي، پر سنڌ لاءِ سندس
خدمتون سندس خانگي ڪاروبار کان گھڻو وڌيڪ هيون. ڪيترن ئي ڏهاڪن تائين هُو ڪراچيءَ جي
بلدياتي ۽ ضلعي انتظاميا سان لاڳاپيل نمايان غير سرڪاري عوامي شخصيتن مان هڪ بڻجي
اُڀريو.
ڊاڪٽر شاهزيب مغيري
لائبريري ۽ انفارميشن
سائنس جو ڄاڻُو
ڊاڪٽر رياضت ٻرڙو
سنڌ جي
ڪاليجن جو هڪ اهم حصو انهن جون لائبريريون به آهن. ڪيترا ئي ڪاليج اهڙا به آهن جتي
سَو، ڏيڍ سَو سال آڳاٽا ڇپيل ڪتاب پڻ موجود آهن، ۽ جن جي افاديت لاثاني آهي. اهڙن
اڻملهه ڪتابن کي سانڍڻ ۽ سنڀالڻ جو ڪم، انهن لائبريريُن ۾ مقرر انچارج ۽ سندن
رهنمائيءَ هيٺ ڪم ڪندڙ ڪئٽلاگر، اسسٽنٽ ۽ ٻيا عملدار ڪندا آهن. اها اسان جي خوش
نصيبي آهي، ته ڪجهه لائبريريُن ۾ انتھائي اعلٰي تعليم يافته لائبريريَن مقرر آهن،
جيڪي نه صرف لائبريريُن کي سنڀالي رهيا آهن، پر علمي طور پڻ پنھنجو حصو شامل ڪري
رهيا آهن. اهڙن لائق لائبريريَن مان هڪ، ڊاڪٽر شاهزيب مغيري پڻ آهي، جنھن لائبريري
۽ انفارميشن سائنس ۾ ڊاڪٽريٽ جي سند حاصل ڪئي آهي.
ذوالفقار علي ڪمبوھ
المعروف ”صوفي ذلف علي“
منظور ڪوھيار
(۱)
چوندا
آھن ته ڳولهڻ سان خدا به ملي ٿو وڃي. پر ھم خيال، هم راز ۽ حال محرم ماڻهو ملڻ
ڏاڍا مشڪل ھوندا آهن. نه ته اھڙا ڀتر ۽ ٺڪر به مٿي ۾ لڳي ويندا آھن، جو دل چوندي
آھي ته انهن سان ملڻ کان بهتر هيو ته جھنگ منهن ڪجي ھا. ڪڏهن ڪڏهن وري اھڙا اتفاق
ٿيندا آهن، جو بنان ڳولها ڦولها جي دل گھريا دوست ملي ويندا آھن.
عبدالکٌریم کورائی
تحریر: عبد الرحیم کُورائی
رتوڈیرو
ضلع لاڑکانہ سندھ پاکستان کا مایہ ناز عالم!
جامع فنون معقول و منقول حاوی فروع واصول استادالافاق
بالاتفاق شیخ السند علامہ عبدالکٌریم کورائی السندی (کٹپر) رحمۃ اللّٰہ علیہ، محشی
تفسیر البیضاوی درسی اور انکی غیر معمولی علمی خدمات کا مختصر تعارف،
زمانہ
قدیم سے وادئ سندھ کی سرزمین جلیل القدر علماء مشائخ محققين محدثين مفسرين فقہاء
فلسفی شاعر ادیب اور اولیاء کرام پیدا کرنے میں زرخیز رہی ہے
ڊاڪٽر آزاد علي کٽياڻ
اقتصاديات جو ماهر استاد
ڊاڪٽر رياضت ٻرڙو
سنڌ جي
ڪاليجن ۾ مقرر پروفيسرن ۽ ليڪچرارن طور ڪم ڪندڙ، اقتصاديات جي شعبي ۾ جن نوجوانن
ٻھراڙين جي پٺتي پيل ماحول مان نڪري، پنھنجيءَ مسلسل محنت ۽ وابستگيءَ سان،
پنھنجين اعلى مھارتن ۽ مسلسل محنتن سان پاڻ مڃايو ۽ ڊاڪٽريٽ جي سند حاصل ڪئي آهي،
تن ۾ ڊاڪٽر آزاد علي کٽياڻ جو نالو پڻ چمڪي رهيو آهي. هُو انگريزيءَ تي مھارت سان
گڏ حسابن جي مضمون جو پڻ بھترين ڄاڻو آهي. هن وقت سندس مُقرري آرٽس اينڊ ڪامرس
ڪاليج لاڙڪاڻي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور آهي.
ڊاڪٽر عبدالجبار ڏاهري
دادو ضلعي جا پي ايڇ ڊي
اسڪالر تعليمدان
ڊاڪٽر رفيق بلوچ
ڊاڪٽر
عبدالجبار ڏاهري ۱۴ جون ۱۹۷۱ع تي سنڌ جي طبعي ڀاڱي ڪاڇي ۾ کيرٿر پهاڙي سلسلي جي هنج ۾ واقع ڊرگهه بالا
شهر تعلقي جوهي ضلعي دادو ۾ صابر ڏاهريءَ جي گهر ۾ جنم ورتو. پرائمريءَ کان ستين
درجي تائين پرائمري ۽ مڊل اسڪول ڊرگهه بالا ۾ پڙهيو. مئٽرڪ گورنمينٽ هاءِ اسڪول
جوهيءَ مان ڪيائين. انٽرميڊئيٽ سائنس استاد بخاري گورنمينٽ ڊگري ڪاليج دادو مان
انٽرميڊئيٽ ڪيائين. هن سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري سان الحاق ٿيل استاد بخاري گورنمينٽ
ڊگري ڪاليج دادو مان گريجوئيشن ڪئي. سنڌ يونيورسٽي مان پرائيويٽ شاگرد طور ايم اي
سوشالاجي ۾ ڪيائين. علامه اقبال اوپن يونيورسٽي مان بيچلر آف ايجوڪيشن (بي. ايڊ)
ڪئي، جنهن کانپوءِ شاھ عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور آف ڪئمپس پروگرام ۾ ايم ايڊ
ڪئي. ان کانپوءِ ڊاڪٽر عبدالجبار، ڪراچي يونيورسٽي جي ايڊيوڪيشن واري شعبي ۾M.Phil
Leading to Ph.D پروگرام ۾ داخلا ورتي. ڪورس ورڪ جي تڪميل تي هنApplications
of Bloom’s Taxonomy of Education objectives in writing instructional objectives
in science subjects at secondary schools in Sindh. (سنڌ جي سيڪنڊري اسڪولن ۾ سائنس جي مضمونن ۾ تدريسي مقصد لکڻ لاءِ
بلوم جي درجابندي جو استعمال) عنوان سان ٿيسز لکي ڊاڪٽريٽ جي سند ورتي.
ڊاڪٽر ثناءُ الله
رستماڻي
انگريزي ادب جو استاد - دادو
ضلعي جا پي ايڇ ڊي اسڪالر
ڊاڪٽر رفيق بلوچ
ڊاڪٽر
ثناءُ الله رستماڻي، ۱۹۷۶ع تي
سنڌ جي طبعي ڀاڱي ڪاڇي ۾ کيرٿر پهاڙي سلسلي جي هنج ۾ واقع واهي پانڌي شهر تعلقي
جوهي ضلعي دادو ۾ پرائمري استاد گل محمد رستماڻيءَ جي گهر ۾ جنم ورتو۔ اٺين درجي
تائين مڊل اسڪول واهي پانڌيءَ مان تعليم حاصل ڪرڻ بعد هن ۱۹۹۳ع ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهي مان مئٽرڪ ڪئي. استاد بخاري گورنمينٽ ڊگري
ڪاليج دادو مان ۱۹۹۵ع ۾ انٽر ميڊئيٽ ڪيائين۔ ۱۹۹۸ع ۾ هن بي اي آنرز ۽ ۲۰۰۰ع ۾
سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري مان فرسٽ ڊويزن ۾ انگريزي ادب ۾ ماسٽرز ڪئي. ۲۰۱۱ع ۾ انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي اسلام آباد مانEnglish
Language Teaching Practices (انگريزي ٻوليءَ جي تدريس جا طريقا) عنوان سان تحقيقي مقالو لکي
هن ايم فل جي سند ورتي. ۲۰۲۴ع ۾ هن
سنڌ يونيورسٽي مانSindhi Intelligentsia and learners perspectives on
English Learning (سنڌي دانشور طبقو ۽ انگريزيءَ جي سکيا بابت سکيا وٺندڙن جو
نقطهءِ نظر) عنوان سان ٿيسز پيش ڪري اطلاقي انگريزي لسانيات (Applied English Linguistics) ۾ ڊاڪٽريٽ جي
ڊگري ورتي. دادو ۾ رهائش دوران ايسوسيئيٽيڊ پريس آف پاڪستان APP جو رپورٽر رهيو. سنڌ ٽربيون (Sindh Tribune)۽ اردو اخبار
روزاني جسارت جو پڻ دادو جو ضلعي عيوضي (District Correspondent)رهيو. سنڌ يونيورسٽي ۾ گريجوئيشن ۽ ماسٽرز دوران عبرت گروپ آف پبليڪيشن
طرفان حيدرآباد مان جاري ٿيندڙ پندرهن روزه عبرت مئگزين جو سنڌ يونيورسٽي ۾ ڪئمپس
رپورٽر رهيو۔
ڊاڪٽر عبدالرزاق رند
ڪمپيوٽر سائنس ۽ سائبر
سيڪيورٽي ماهر - دادو ضلعي جا پي ايچ ڊي اسڪالر
ڊاڪٽر رفيق بلوچ
ڊاڪٽر
عبدالرزاق رند ۱۷ آگسٽ ۱۹۷۴ع تي جوهي شهر کان هڪ ڪلوميٽر اوڀر طرف واقع ڳوٺ بچل خان رند تعلقي جوهي
ضلعي دادوء ۾ جنم ورتو۔ پرائمري تعليم ڳوٺ جي پرائمري اسڪول ۾ حاصل ڪرڻ بعد هن
گورنمينٽ هاء اسڪول جوهيء مان ۱۹۸۸ع ۾
مئٽرڪ فرسٽ ڊويزن ۾ پاس ڪئي۔ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج دادوء مان انٽرميڊيئيٽ (سائنس) ۱۹۹۰ع ۾ فرسٽ ڊويزن ۾ پاس ڪرڻ کانپوء هن ۱۹۹۲ع ۾ سائنس ۾ فرسٽ ڊويزن ۾ گريجوئيشن ڪئي۔ بعد ۾ هن سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو
مان ۱۹۹۷ع ۾ ڪمپيوٽر سائنس ۾ M.Sc ڪئي ۽ فرسٽ ڊويزن ۽ فرسٽ پوزيشن
حاصل ڪئي۔
عبداش پنهور
بيمار صحافي جي مالڪي
ڪريو
مختيار علي
سنڌ جي علمي، ادبي ۽ صحافتي
تاريخ ۾ ڪجهه نالا اهڙا هوندا آهن، جيڪي هڪ الڳ سڃاڻپ جوڙي وٺندا آهن. اهي ماڻهو
پنهنجي فڪر، اصولن ۽ خودداريءَ جي ڪري زماني کان مٿانهون مقام حاصل ڪري وٺندا آهن.
اهڙن ئي نالن ۾ هڪ نالو سينئر صحافي، اديب ۽ کاٻي ڌر سان سلهاڙيل ساٿي عبداش پنهور
به آهي. عبداش پنهور ڪنهن به تعارف جو محتاج ناهي. هن نه رڳو صحافت جي ميدان ۾
پنهنجو مقام ٺاهيو، پر ادبي دنيا ۾ به پنهنجي فڪر ۽ قلم ذريعي هڪ سڃاڻپ قائم ڪئي.
هن پنهنجي قلم کي ڪڏهن به ذاتي مفادن لاءِ استعمال نه ڪيو، بلڪه هميشه ان کي
مظلومن، پورهيتن ۽ عام ماڻهن جي حقن لاءِ استعمال ڪيو. عبداش پنهور جي سياسي شعور
جي شروعات ننڍپڻ کان ٿي. هن ٻارڙا سنگت جهڙي ترقي پسند پليٽفارم تان سياست جي
شروعات ڪئي، جتي هن سماجي برابري، انساني حقن ۽ انصاف جي قدرن کي سمجهيو. اهو ئي
سبب آهي جو هو سڄي عمر کاٻي ڌر جي سياست سان سلهاڙيل رهيو. هن لاءِ سياست ڪو
اقتدار حاصل ڪرڻ جو ذريعو نه هئي، پر اها هڪ اهڙي جدوجهد هئي جنهن جو مقصد سماج ۾
انصاف، برابري ۽ شعور پيدا ڪرڻ هو.
ڊاڪٽر محمد قاسم رند
زرعي سائنسدان - دادوءَ
جا پي ايڇ ڊي اسڪالر
ڊاڪٽر رفيق بلوچ
ڊاڪٽر
محمد قاسم رند ۴ نومبر، ۱۹۴۲ع تي جوهي شهر کان هڪ ڪلوميٽر اوڀر طرف هاء اسڪول جوهيء لڳ ڳوٺ بچل خان رند
تعلقي جوهيء ۾ هڪ غريب هاريء جي گهر ۾ جنم ورتو۔ ڳوٺ ڀرسان واقع پرائمري اسڪول مان
پرائمري تعليم حاصل ڪرڻ کانپوء هن گورنمينٽ هاء اسڪول جوهيء مان مئٽرڪ ڪئي ۽ ڳوٺ
بچل رند جي پهرئين مئٽريڪيوليٽ نوجوان جو اعزاز ماڻيو جو هن کان اڳ ڳوٺ جو ڪو به
نوجوان مئٽرڪ ڪري نه سگهيو هو۔ ۱۹۶۲ع ۾
سندس داخلا زرعي ڪاليج ٽنڊو ڄام ۾ ٿي جتان ۱۹۶۷ع ۾ B.Sc آنرز
ايگرونامي ۾ پاس ڪيائين۔ کيس پهرين نوڪري زرعي ترقياتي ڪارپوريشن (Agricultural Development Corporation) حيدرآباد ۾ ملي ۽ سندس مقرري ڏوراهين علائقي ٿاڻو بولا خان ۾ واقع ڪوهستان
فارم ۾ فارم مئنيجر طور ٿي جتي هن پهرين آڪٽوبر ۱۹۶۷ع کان ۳۰ سيپٽمبر ۱۹۶۸ع تائين ڪم ڪيو۔ بعد ۾ استعيفا ڏيئي ڇڏيائين۔ ۱۹۶۸ع ۾ هن سنڌ زرعي ڪاليج ٽنڊو ڄام مان M.Sc جي ڊگري حاصل ڪري ورتي۔ ماسٽرز کانپوءِ ان ئي ڪاليج مان شماريات ۾ پوسٽ
گريجوئيٽ ڊپلوما ڪيائين۔