; سنڌي شخصيتون: March 2012

30 March, 2012

سعيد ميمڻ - رضوان گل


سعيد ميمڻ
سنڌي ٻوليءَ جي ناليواري شاعر جو انٽرويو

ڳالهه ٻولهه: ساجد سنڌي/رضوان گل

سوال: سعيد تنهنجو ننڍپڻ ڪيئن گذريو؟ ۽ تنهنجو ادب ڏانهن لاڙو ڪيئن ٿيو؟
سعيد: ادب سان منهنجو غير شعوري طور ننڍپڻ کان ئي لاڳاپو رهندو پئي آيو آهي. مان لاڙڪاڻي جي ديني مدرسي هاءِ اسڪول ۾ اٺون پڙهندو هئس. مون کي ياد آهي ته تڏهن مون کي گهران جيڪا خرچ ملندي هئي، اها گڏ ڪري لاڙڪاڻي جي ڪاٺيا واڙ بوڪ اسٽور يا عبدالله بوڪ اسٽور تان آکاڻين جا ڪتاب خريد ڪندو هئس. هزار داستان، بهرام گور، حاتم طائي، قصو چئن درويشن جو، جهان آرا ۽ ٻيا چوپڙين نما جيڪي ڪهاڻين ۽ داستانن جا ڪتابڙا هوندا هئا اهي وٺي پڙهندو هئس ۽ مون پنهنجو پهرين شعر به ان عمر ۾ ئي لکيو. اهو هڪ مزاحيه نظم هو جيڪو مون پنهنجي ڳوٺ جي استاد کي ڏيکاريو جيڪو پاڻ به ٿوري گهڻي شاعري ڪندو هو، پر علم عروض جو ماهر هو. سائينءَ محمد هارون بلوچ منهنجو نظم ڏسي چيو ”پٽ هي ته تو وزن ۾ به پورو لکيو آهي“؟ چيائين، ”توکي علم عروض ايندو آ ڇا“؟ چيم ”نه سائين بس پاڻ لکجي ويو وزن تي، مون کي خبر ناهي ته علم معروض ڇا آهي“؟ چيائين ”معروض نه علم عروض، جنهن مطابق شعر جي وزن جو صحيح ماپو ڪبو آهي ۽ ان کي بي عيب بڻائبو آهي”. مون ان ڏينهن پنهنجا پراڻا ڪاغذ اٿلايا ۽ اهو نظم به ڳولڻ جي ڪوشش ڪئي پر نه ملي سگهيو. مون کي پنهنجي شاعراڻي پس منظر تي ويچاريندي حيرت ٿيندي آهي، ته مون کي سموري شاعري سنجيده مزاج رکندڙ آهي پر منهنجي پهرين اوائلي تخليق مزاحيه نظم هو، شايد ان ڪري هو جو ننڍائپ ۾ مزاح منهنجي رڳ رڳ ۾ سمايل هئي، جيڪا مزاح مون کان پوءِ دنيا جي المين ۽ حادثن کسي ورتي. ها ته مون ڳالهه پئي ڪئي ننڍپڻ ۾ ادب ڏانهن لاڙي جي ته ادب ڏي منهنجو لاڙو ٻالڪپڻ کان ئي رهيو آهي. مان پنهنجي نانيءَ کان شوق سان آکاڻيون ٻڌندو هئس.
اسان نانا جن جي گهر رهندا هئاسين، بابا کرڙاهه جي مدرسي ۾ پڙهائيندو هو ۽ پندرهين ڏينهن گهر ايندو هو. منهنجو نانو دلبر ماڻهو هو. هو مون کي ”لعل“ سڏيندو هو. چوندو هو؛ ”هي منهنجي سنڌ جو لعل آهي اميدان!“ (ناني منهنجي)، ۽ پيار مان لالڻ يا لالي سڏيندو هو. شام جو جڏهن نانا حقو دکائي مون کي پنهنجي ڀرسان ويهاري زماني جون ڳالهيون ٻڌائيندو هو ته اهي منهنجي ساروڻين ۾ سانڍيل هونديون هيون. مون ناني سائينءَ تي ڪجهه ڏينهن اڳ هڪڙو پنجڪرو لکيو آهي:
نيڻ هن جا سدائين جهڙ ڦڙ ۾،
من سندس هو مڪان الڪن جو،
ڄڻ ته آواز هن جي سڏڪن جو،
گم ٿيو پئي حقي جي گڙ گڙ ۾،
نيڻ هن جا سدائين جهڙ ڦڙ ۾.
ناني جن ڏاڍا غريب هئا. اڄ به جڏهن سندن غربت ياد ايندي آهي ته اکيون ڀرجي وينديون آهن. منهنجي ناني رليون سبندي هئي ۽ ماما منهنجا رستم ۽ انور ڪاٺيون کپائي گهر هلائيندا هئا. جهنگ مان مٿي تي ڪاٺين جي ڀري کڻي ايندا هئا. انسان جو من به عجيب آهي، ڪڏهن ماضيءَ جا ورق کلن ٿا ته کلندا ئي وڃن ٿا. مون ڳالهه پئي ڪئي ته ننڍپڻ ۾ منهنجو ادب ڏي لاڙو آکاڻين ۽ داستانن جا ڪتابڙا پڙهي ٿيو. ڄڻ مون کي انهن ۾ هڪ اهڙي دنيا نظر ايندي هئي جنهن ۾ داخل ٿيڻ سان ماڻهو دنيا جا سڀ ڏک سور وساري ويهندو هو. ان حوالي سان ڏسجي ته ادب دنيا ۾ سمجهڻ جي ڪوشش به آهي ته دنيا جي تلخين کان هڪ قسم جي دلچسپ فراريت پڻ. ننڍپڻ ۾ مون هڪ جيڏن ڇوڪرن سان رانديون کيڏيون. اِٽي ڏڪر، ڪوڏي ڪوڏي، اکٻوٽ، ونجهه وٽي ۽ ٻيون ۽ وري مزي جي ڳالهه ٻڌايانو ته مان ڇوڪرين سان ويهي سهرا به ڳائيندو هئس، ننڍپڻ جون ڪافي ساروڻيون آهن ڪڏهن اهي لکندس.

نٿو ڪهيري - محمد خان سمون


نٿو ڪهيري
سنڌ جي ڪاميڊي ڪِنگ
محمد خان سمون
پنهنجي ڄمار جو وڏو حصو ماڻهن جي مُک تي مرڪ پکيڙي، آخري عمر ۾ گهر جي ڪنڊ ۾ ساهه جي بيماريءَ سان جهيڙيندڙ، سنڌ جو ڪاميڊي ڪِنگ، نٿو ڪهيري به گذاري ويو. بيماريءَ ۽ مفلسيءَ جو جهان، اکين سان ڏسندڙ هيءُ فنڪار ويچارا، پنهنجي دل جي دردن کي لڪائي، ماڻهن جي وندر ۽ تفريح جو وکر، دنيا جي بازار ۾ مرڪن ۽ ٽهڪن جي صورت ۾ وکيرين ٿا ۽ موٽ ۾ سندن جهريل اجها ۽ پيٽ بکايل ٻچا، ان اميد ۾ سندن منتظر هوندا آهن ته شايد اڄ سندن فن کي ماڻهن جي سٺي موٽ پلئه پوندي ۽ هو نما شام ويلي لهندڙ سج جيان، معصوميت سان سندن راهه تڪين ٿا.

نسيم ٿيٻو - ثمينه ميمڻ


نسيم ٿيٻو
هڪ سگهارو نانءُ
ثمينه ميمڻ
20 مارچ تي پنهنجي آفيس سنڌي ادبي بورڊ جي لائبريريءَ ۾ پهتس ته اخبارون سامهون هيون. هڪ اخبار جي مين پيج تي ادي نسيم ٿيٻو جي تصوير سان گڏ هيڊلائين ۾ لکيل ”ناليواري اديبه، دانشور، ڪهاڻيڪار نسيم ٿيٻو ڪالهه 19 مارچ تي ڪراچيءَ ۾ گذاري وئي.“ ٿوري دير لاءِ اکيون هيڊلائن ۾ کپي ويون. اکيون ڄڻ احتجاج ڪنديون هجن ته نه نه.... ائين ڪيئن ٿو ٿي سگهي.

منصور ملڪ - رکيل مورائي

منصور ملڪ
او منھنجا دوست!
رکيل مورائي
اڄ تنهنجو جنم ڏينهن آهي، تون جيڪو هاڻ اسان وٽ نه رهيو آهين. دل چوي ٿي ته تو کي ياد ڪري پاڻ کي اهو احساس ڏياريان ته تون توڻي جو اسان کان وڇڙي ويو آهين پر سچ اهو آهي ته تون اسان کان ۽ پنهنجي پڙهندڙن کان ڪڏهن به وسري نه سگهندين.!

لڇمڻ ڪومل - گوورڌن شرما ”گهايل“


لڇمڻ ڪومل
گھڻ ڪنڊو اديب
گوورڌن شرما ”گهايل“ (پُڻي)

ڪي وڻندڙ شخص به ڪيترن کي ڪڏهن ڪڏهن نه وڻندا آهن ۽ وري ڪي نه وڻندڙ به ڪنهن نه ڪنهن خاصيت سبب گهڻن کي ئي وڻندڙ لڳندا آهن. ادب هڪ عجيب طلسمُ آهي، نثر ۽ نظم تي پنهنجي پنهنجي ڇاپ ڇڏيندڙ ڪيترائي صاحب قلم ديس پرديس ۾ مقبول آهن، پر گهڻڪنڊي قابليت وارا اديب ايترا گهڻا نظر نه ايندا.

پنجهتر سالن جو جوان رچنا ڪار لڇمڻ ڀاٽيا ڪومل هند، سنڌ ۾ انهن ڳاڻ ڳڻين ادبي شخصيتن مان هڪ آهي، جن جي پڳ ۾ ڪيترائي پختا کنڀ نمودار آهن، هن صاحب سخن بطور شاعر ته مقبوليت حاصل ڪئي ئي آهي پر نثر نويسيءَ ۾ به گهڻن کي پٺتي ڇڏيو اٿس.
لڇمڻ جي ادبي انڊلٺ ڏانهن ڏسجي ته شاعري، ڪهاڻي، ناٽڪ، ناول، ٻال ساهتيه، آتم ڪٿا ۽ ترجمي جون سهتيون صنفون سامهون نظر اينديون. ڪلڪراني ڪندڙ هيءُ اديب انڊلٺ کان به ٻه قدم اڳتي رهيو آهي، بطور پتر ڪار (صحافيءَ)  ۽ نقاد طور سٺو نالو ڪمايو اٿس.

28 March, 2012

شير ميربحر - وفا شر قادري


شير ميربحر
وفا شر قادري
”راند ته ملهه ۽ ملهه ته شير ميربحر.“ هيءَ چوڻي 1970ع واري ڏهاڪي ۾، ان وقت مشهور ٿي هئ،ي جڏهن ليمن ۽ انبن جي باغن جي حوالي سان سنڌ ۾ پنهنجي منفرد سڃاڻپ رکندڙ ساهتي پرڳڻي جي تعلقي ڪنڊيارو جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ موسوديري ۾ جنم وٺندڙ نوجوان، شير ميربحر سنڌ جي روايتي راند ملهه ۾ نوان رڪارڊ قائم ڪيا. سنڌ جي ننڍڙي ڳوٺ مان اڀري آيل هن نوجوان نه رڳو سنڌ، پاڪستان پر دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ تائين سنڌ جي راند ملهه کي متعارف ڪرايو.
هن نوجوان کي دنيا اڄ به ”رستم سنڌ“ شير ميربحر جي نالي سان ياد ڪري ٿي. ان دور جا حال حيات جهونا، اڄ به شير جي ساروڻين کي ساري، پاڻ کي جوان محسوس ڪن ٿا. جڏهن نئون ديرو ۾ ملهه راند جي شوقين زوار در محمد ميربحر پاران ڪرايل ملاکڙي ۾، ان وقت جي بظاهر سيکڙاٽ هن نوجوان ملهه، چئن نامور پهلوانن لال محمد ڦل، احمد لوهر، اقبال جوڳي ۽ پنجل مهر کي شڪست ڏني. وري هالا ۾ مخدوم طالب الموليٰ پاران ڪرايل هالا دنگل ۾، چيڪوسلاويا جي پهلوان زيبسڪو کي زبردست شڪست ڏئي، شير ميربحر دنيا آڏو اهو ثابت ڪيو ته اسين هر دنگل کٽي سگهون ٿا. ان کان علاوه نياز اسٽيڊيم حيدرآباد ۾ ٿيل بين الاقوامي ملاکڙي ۾ شير ميربحر هندوستان جي پهلوان گرنام سنگهه کي شڪست ڏني. لکي محل خيرپور ميرس ۾ هڪ ٻئي يادگار ملاکڙي ۾، جنهن ۾ ملڪ جو تڏهوڪو صدر فيلڊ مارشل ايوب خان ۽ اڳوڻو والي رياست خيرپور مير علي مراد خان ٽالپور موجود هئا، اتي شير جي ڏات کي ڏسي صدر ايوب خان چيو هو ته ”شير واقعي شير آهي“.

27 March, 2012

شمس العلماءِ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽو - تاج جويو


شمس العلماءِ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽو
تاج جويو
شمس العلماءُ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي جو نالو؛ عمر هو ۽  هن ۲۵ مارچ ۱۸۹۶ع تي محمد خان دائودپوٽي جي گهر ۾ ٽلٽي، تعلقي سيوهڻ (ضلعي دادو، موجوده ڄام شوري) ۾ جنم ورتو. ننڍپڻ کان ئي نهايت سلجهيل ۽ سياڻو هو. ابتدائي تعليم سنڌي پرائمري اسڪول ٽلٽيءَ مان ۱۹۰۳ع کان ۱۹۱۰ع تائين حاصل ڪيائين. ان کان پوءِ انگريزي تعليم اي. وي اسڪول ٽلٽيءَ مان حاصل ڪرڻ بعد، نوشهري فيروز مدرسي ۾ ۱۹۱۵ع کان ۱۹۱۷ع تائين پڙهيو. مئٽرڪ سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچيءَ مان شاندار پوزيشن ۾ پاس ڪيائين. سڄي سنڌ ۾ پهريون نمبر کڻڻ تي ايگزيبيشن انعام کٽيائين. ۱۹۱۷ع ڌاري هن وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڊي. جي ڪاليج ڪراچيءَ ۾ داخلا ورتي ۽ سڄيءَ سنڌ ۾ بي. اي (فارسي) فرسٽ ڪلاس ۾ پاس ڪيائين. کيس ڪاليج جي ڊسڪائونٽ فيلوشپ ۶۰ روپيا ماهوار حاصل ٿي. ۱۹۲۱ع ۾ بمبئي يونيورسٽيءَ مان ايم. اي جو امتحان ڏنائين ۽ فرسٽ ڊويزن ۾ پهريون نمبر حاصل ڪيائين، جنهن تي کيس ۱۹۲۳ع ۾ چانسلر ميڊل حاصل ٿيو. ۱۹۲۴ع ڌاري ڪئمبرج يونيورسٽي لنڊن جي ايمبونيل ڪاليج ۾ داخلا وٺي، ٽي سال اعليٰ تعليم حاصل ڪيائين.

25 March, 2012

استاد وحيد علي خان - قاضي عبدالرحمان


استاد وحيد علي خان
قاضي عبدالرحمان
ڪن راڳين جي ڳلي ۾ قدرتي ڏات هوندي آهي، اهڙن راڳين ۾ استاد وحيد علي خان به آهي جنهن سنڌي راڳ کي دنيا ۾ مشهور ڪيو. استاد وحيد علي خان کي سنڌي راڳ، غزل، گيت ۽ صوفياڻي ڪلام تي مڪمل عبور حاصل هيو.
استاد وحيد علي خان ولد استاد غلام رسول خان 1952ع ۾ ٽنڊي آدم ۾ ڄائو. استاد وحيد علي خان جو سنڌ جي موسيقي ۽ راڳي گهراڻي سان واسطو هيو. ان ڪري هن 7 سالن جي ننڍي عمر ۾، پنهنجي راڳ جي شروعات، پنهنجي چاچي استاد اميد علي خان ۽ پنهنجي والد استاد غلام رسول خان کان، حاصل ڪئي. ان کانپوءِ راڳ ۽ ڳائڻ جي باقائدي سکيا، پنهنجي مامي، مشهور سنڌي گويي استاد منظور علي خان، کان ورتي.

20 March, 2012

محمد سليمان ميمڻ - محمد آصف ميمڻ


محمد سليمان ميمڻ
مشهور قانوندان
محمد آصف ميمڻ/ بدين
محمد سليمان ميمڻ، ڄائو ته ڀڳڙا ميمڻ جي ڳوٺ ۾ هو، جتي رڳو رڻ ۽ رڃ جو راڄ آهي، پر پاڻ مير غلام محمد ٽالپر جي ٻاريل علمي چراغ لارنس مدرسي ۾ پڙهيو. حسن علي آفندي جي عشق جي مٽيءَ ۾ جڙيل سنڌ مدرسته الاسلام ۾ پڙهيو. بمبئي يونيورسٽي مان گولڊ ميڊل وٺي وري ڀڳڙا ميمڻ ۾ آيو. يونين ڪائونسل جو چيئرمين ٿي، ضلعي ڪائونسل بدين جو ميمبر ٿيو ۽ صوبائي اسيمبلي ۾ غير بلدياتي اليڪشن ۾ ٻه دفعا، صوبائي اسيمبلي ۾ PS 49 بدين ۽ گولاڙچي ۾ اليڪشن وڙهيو ۽ ٻيو نمبر ووٽ کنيائين.
ذوالفقار علي ڀٽو، کيس ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ بلوچستان مقرر ڪيو. سپريم ڪورٽ جو لائيف ميمبر رهيو. سنڌ بار ڪائونسل بدين ۽ ٺٽي جو گڏيل ٻه دفعا 8 سال ميمبر رهيو. سال 1950ع ڌاري، حيدرآباد ۾ وڪالت شروع ڪيائين. حيدر چوڪ جي ڀرسان آفيس هئس.
ڪياماڙي ڪراچي ۽ گاڏي کاتي حيدرآباد ۾، سندس رهائش ۽ قانون جي ڪتابن جون ۽ سنڌي ادب جون مشهور لائبريريون هيون ۽ آهن. سنڌي ادب جا ڪيترا ئي مشهور نالا سندس آفيس ۾ ايندا هئا.
پهرئين سنڌي فلم ”ايڪتا“ جو هيرو ڪريم بخش نظاماڻي سندس خاص رفيق هو. قاضي عبدالمجيد عابد ۽ جسٽس ظفر مرزا، محمد علي شاهه ڄاموٽ، سائين قمرزمان شاه، محمد خان جوڻيجو، شهيد فاضل راهو ۽ رسول بخش پليجو سان سندس ذاتي تعلقات هئا.
فل سوٽ پائيندو هو، وڏا وار رکندو هو، ڪيوبا جا سگار پيئندو هو.
شاهه لطيف، سچل ۽ ساميءَ جي شاعريءَ تي مڪمل عبور هئس.
ڪيترن ئي هارين کي زمينون ڏنائين ۽ ڪيترن ئي بيروزگارن کي روزگار سان لڳايائين. کيس موڪلائيندي سال گذري ويو. پاڻ ويھ مارچ ۲۰۱۱ع تي ھن دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو.
اڄ به ڀڳڙا ميمڻ جي اونداهي ڳوٺ کان، بدين جي روشن شهر تائين، ماڻهو کيس ياد ڪن ٿا.


محمد سليمان ميمڻ، ڄائو ته ڀڳڙا ميمڻ جي ڳوٺ ۾ هو، جتي رڳو رڻ ۽ رڃ جو راڄ آهي، پر پاڻ مير غلام محمد ٽالپر جي ٻاريل علمي چراغ لارنس مدرسي ۾ پڙهيو. حسن علي آفندي جي عشق جي مٽيءَ ۾ جڙيل سنڌ مدرسته الاسلام ۾ پڙهيو. بمبئي يونيورسٽي مان گولڊ ميڊل وٺي وري ڀڳڙا ميمڻ ۾ آيو. يونين ڪائونسل جو چيئرمين ٿي، ضلعي ڪائونسل بدين جو ميمبر ٿيو ۽ صوبائي اسيمبلي ۾ غير بلدياتي اليڪشن ۾ ٻه دفعا، صوبائي اسيمبلي ۾ PS 49 بدين ۽ گولاڙچي ۾ اليڪشن وڙهيو ۽ ٻيو نمبر ووٽ کنيائين.
ذوالفقار علي ڀٽو، کيس ايڊيشنل ايڊووڪيٽ جنرل سنڌ ۽ بلوچستان مقرر ڪيو. سپريم ڪورٽ جو لائيف ميمبر رهيو. سنڌ بار ڪائونسل بدين ۽ ٺٽي جو گڏيل ٻه دفعا 8 سال ميمبر رهيو. سال 1950ع ڌاري، حيدرآباد ۾ وڪالت شروع ڪيائين. حيدر چوڪ جي ڀرسان آفيس هئس.
ڪياماڙي ڪراچي ۽ گاڏي کاتي حيدرآباد ۾، سندس رهائش ۽ قانون جي ڪتابن جون ۽ سنڌي ادب جون مشهور لائبريريون هيون ۽ آهن. سنڌي ادب جا ڪيترا ئي مشهور نالا سندس آفيس ۾ ايندا هئا.
پهرئين سنڌي فلم ”ايڪتا“ جو هيرو ڪريم بخش نظاماڻي سندس خاص رفيق هو. قاضي عبدالمجيد عابد ۽ جسٽس ظفر مرزا، محمد علي شاهه ڄاموٽ، سائين قمرزمان شاه، محمد خان جوڻيجو، شهيد فاضل راهو ۽ رسول بخش پليجو سان سندس ذاتي تعلقات هئا.
فل سوٽ پائيندو هو، وڏا وار رکندو هو، ڪيوبا جا سگار پيئندو هو.
شاهه لطيف، سچل ۽ ساميءَ جي شاعريءَ تي مڪمل عبور هئس.
ڪيترن ئي هارين کي زمينون ڏنائين ۽ ڪيترن ئي بيروزگارن کي روزگار سان لڳايائين. کيس موڪلائيندي سال گذري ويو. پاڻ ويھ مارچ ۲۰۱۱ع تي ھن دنيا مان لاڏاڻو ڪري ويو.
اڄ به ڀڳڙا ميمڻ جي اونداهي ڳوٺ کان، بدين جي روشن شهر تائين، ماڻهو کيس ياد ڪن ٿا.

18 March, 2012

ڪامريڊ سوڀو گيانچنداڻي - منظور ڪلهوڙو


ڪامريڊ سوڀو گيانچنداڻي
سنڌ کي جنھن سان پيار آهي
منظور ڪلهوڙو/لاڙڪاڻو
اھا ڪنهن کي ڪل هئي ته 3 مئي 1920ع تي لاڙڪاڻي ضلعي جي تعلقي ڏوڪريءَ جي هڪ ننڍڙي ۽ پٺ تي پيل ڳوٺ ٻنڊيءَ ۾ جنم وٺندڙ هي نازڪ نفيس ٻار، سوڀو گيانچنداڻي اڳتي هلي اسٽوڊنٽ ليڊر، هاري تحريڪ، مزدورن ۽ محنت ڪشن جو سرواڻ، ڪميونسٽ، ايڊيٽر، ناميارو قانوندان، اديب، ڏاهي ۽ آدرشي انسان جا عظيم اعزاز حاصل ڪندو. اهو سوڀو گيانچنداڻي، جيڪو ننڍپڻ ۾ جڏهن قمبر ۽ لاڙڪاڻي ۾ بنيادي تعليم حاصل ڪندي بورڊنگ جي زندگيءَ جا ڏينهن گهاريندو هو ته هو وڏي شوق، چاهه ۽ عقيدتمنديءَ وچان گيتا، رامائڻ، گرنٿ صاحب ۽ مها ڀارت جا پاٺ، قصا، ڪهاڻيون ۽ احوال، درد ۽ سوز ڀرئي آواز سان نه رڳو پنهنجي پڙهندڙ ساٿين کي ٻڌائيندو هو پر اسڪول جا استاد به ان جي اندازِ بيان مان بهره-ور ٿيندا هئا. ان مذهبي لڳاءَ، سوڀي گيانچنداڻيءَ کي ننڍپڻ ۾ ايترو ته متاثر ڪيو جو هو گهران ڀڄي، ”سنياسي“ ٿيڻ لاءِ ڳوٺ ڀرسان، راڌا سوامي آشرم به وڃي پهتو هو. پر سندس والد هن کي ڏسي ورتو ۽ واپس ڳوٺ وٺي آيو.

اداڪاره شهزادي - سيد يار محمد شاهه


اداڪاره شهزادي
فن جي تاريخ جي شهزادي
سيد يار محمد شاهه

اسان جي شوبز ۾، اداڪاره مرحومه شهزادي، واقعي هڪ شهزادي هئي. جوانيءَ کان وٺي مرڻ تائين خوبصورت زيور، خوبصورت ڪپڙا ۽ خوبصورت ميڪ اپ ۾ هوءَ هميشه خوبصورت ترين لڳندي هئي. بليڪ اينڊ وائيٽ جي زماني ۾ هوءَ هڪ ڊاڪٽرياڻي مثل، ماڻهن جو علاج به ڪندي هئي، ته گڏو گڏ ريڊيو جي صداڪاري به ڪندي هئي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن اسٽيج تي اداڪاري به ڪندي هئي. سنڌيءَ ۾ ٺهندڙ بليڪ اينڊ وائيٽ فلم ”پنون عاقل“ جنهنجي پاڻ شهزادي هيروئن به هئي ۽ شايد ان ۾ سندس اسي فيصد پيسو به لڳل هو، ڇو ته جڏهن آئون بحيثيت ڊسٽري بيوٽر جي حيدرآباد ۽ ڪراچي ۾ سنڌي فلمن جي ڊسٽريبيوشن ڪندو هوس ته هوءَ پنهنجي فلم ”پنو عاقل“ هلائڻ لاءِ ڏاڍي منٿ به ڪندي هئي.

ڊاڪٽر حاجي سڄڻ ميمڻ - عبدالرحمان اوٺو


ڊاڪٽر حاجي سڄڻ ميمڻ
نالي واري شخصيت
عبدالرحمان اوٺو
ڊاڪٽر حاجي محمد سڄڻ ڏيپلو جي سيٺ حاجي محمد اسماعيل ميمڻ جي گهر ۾ 15.12.1928 تي جنم ورتو، ابتدائي تعليم ڏيپلو مان حاصل ڪيائون. ميٽرڪ ميرپور خاص مان ۽ 1945ع ۾ بمبئي يونيورسٽي پڙهڻ ويا، سائنس سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچي مان حاصل ڪيائون. ميڊيڪل پڙهڻ لاءِ ڊائوميڊيڪل ڪاليج ڪراچي ۾ داخلا ورتائين جتان 1953ع ۾ ٻيو نمبر کڻيM.B.B.S ڊگري حاصل ڪيائون، ۽ انهي سال صحت کاتي ۾ ڊاڪٽر مقرر ٿيا.

سوڀو گيانچنداڻي - امان الله شيخ


سوڀو گيانچنداڻي
مهين جي دڙي جو ماڻهو
امان الله شيخ
ڳپل ورهيه اڳ جي ڳالهه آهي ته لاهور جو هڪ وڪيل ۽ ناميارو سياستدان، لاڙڪاڻي ڏانهن اچي رهيو هو، ان کان سندس هڪ واقفڪار پڇيو: ڪيڏانهن وڃو پيا؟.
”مان لاڙڪاڻي وڃي رهيو آهيان“
”موهن جو دڙو ڏسڻ وڃو پيا لاشڪ“
”مان موهن جي دڙي کان به وڌيڪ عظيم ۽ اڏول انسان سان ملاقات ڪرڻ لاءِ وڃي رهيو آهيان.“
ڪير آ اهو؟ واقف ڪار اتاولائيءَ منجهان پڇيس
”سوڀو! ڪامريڊ سوڀو“.

سوڀو گيانچنداڻي - پروفيسر اعجاز قريشي


سوڀو گيانچنداڻي
موهن جي دڙي جو ماڻهو
پروفيسر اعجاز قريشي
هيءَ سٺ واري ڏهاڪي جي پهرئين اڌ جي ڳالهه آهي. آئون ننڍو آهيان ۽ پنهنجي شهر دادو ۾ اسڪول پڙهندڙ. سڄي سنڌ وانگر دادوءَ ۾ به ون يونٽ جي خلاف تحريڪ هلي رهي هئي ۽ حيدر بخش جتوئي واري هاري تحريڪ به تمام سرگرم هئي ۽ اوج تي پڻ. انهيءَ دور ۾ سنڌ جون ڪافي مشهور شخصيتون هيون، جن ۾ سائين جي ايم سيد، حيدر بخش جتوئي، شيخ عبدالمجيد سنڌي، غلام محمد لغاري، محمد عثمان ڏيپلائي، مولانا غلام محمد گرامي، قاضي فيض محمد، محمد ابراهيم جويو ۽ ٻيا ڪيترا ئي دانشور اچي وڃن ٿا. هي سڀ شخصيتون ون يونٽ خلاف ۽ هاري تحريڪ ۾ انتهائي سرگرم هيون.

15 March, 2012

مشتاق چنگيزي - سيد يار محمد شاهه


مشتاق چنگيزي
سنڌي فلمن جو دليپ ڪمار
سيد يار محمد شاهه
گذريل هفتي اچانڪ مشتاق چنگيزي جي انتقال جو اطلاع مليو، ان ڪري ان سنڌ جي واحد فلمي هيرو جي ساروڻين کي ساريندي ٻه چار ڳالهيون ڪرڻ لاءِ دل چاهيو. حالانڪ سندس ڄمڻ ۽ مرڻ جي تاريخ ۽ فلمي سفر تي مشتمل سمورو مواد ان ڏينهن جي مختلف اخبارن ۾ ڇپجي چڪو آھي.
پاڪستان جي فلمي تاريخ ۾ جيڪي نامور اداڪار نروار رهيا، تن ۾ نذير، سنتوش، درپن، سڌهير، اعجاز، يوسف خان، حبيب، اڪمل،  علاؤالدين، نديم، وحيد مراد ۽ محمد علي شامل آهن. انهن سڀني نامور اداڪارن ۾ اداڪار محمدعلي جو دور، پاڪستان جي فلمي تاريخ ۾ نمايان دور آهي. وڏو عروج ماڻيائين؛ عزت، شهرت، دولت جهڙيءَ طرح هندستان ۾ دليپ ڪمار جو نصيب بني، بلڪل ساڳيءَ طرح پاڪستان ۾ محمد علي به دليپ ڪمار جي برابر جو اداڪار به ليکيو ويندو هو. جڏهن پاڪستان جو سپر هيرو محمد علي ليکيو ويندو هو ۽ دليپ ڪمار هندستان جو، ته ان وقت ۾ سنڌي فلمن جو محمد علي ۽ دليپ ڪمار، مرحوم مشتاق چنگيزي هيو.

13 March, 2012

زخمي چانڊيو - علي نواز آريسر


زخمي چانڊيو
آزاديءَ جي اُفق جو چمڪندڙ ستارو
علي نواز آريسر
هن ديش ڀڳت پهرين مئي 1961ع تي ضلع شڪارپور جي ڊکڻ شهر ۾ جنم ورتو. مائٽن ته نالو ڄام خان رکيو، پر پاڻ زخمي سڏائڻ لڳو. زخمي پنهنجي نالي پٺيان ڪو به لقب لڳائي سستي شهرت ماڻڻ نه چاهي. هن سنڌي، ديشي وغيره جي بدران زخمي سڏرائڻ شروع ڪيو ۽ هو جلد ئي ٿورڙي وقت ۾ سنڌ جي هر شهر، هر ڳوٺ، هر گهٽي ۾ زخمي جي نالي سان ئي سڃاپجڻ لڳو. زخمي چانڊيو سنڌ جي آزاديءَ جو اهو سپاهي هو، جنهن وٽ آزاديءَ کان مٿانهون ڪو به مقصد نه هو. سندس تحرير، توڙي شاعريءَ ۾ ڌرتيءَ جو درد سمايل نظر ايندو، هن هر مورچي تي مزاحمت ڪئي آهي، پوءِ اها ڪهاڻي هجي، شاعري هجي، يا سن جو اسٽيج هجي. سن جي سرڪيءَ مان پاڻي پيئندڙ هي نوجوان جيئن جيئن سنڌي ماڻهن ۽ سن جي ڪراڙي شينهن کي ويجهو ٿيندو ويو، تيئن تيئن رياست جي اک جو ڪنڊو بڻجندو ويو. رياست جا دلال سندس پٺيان پاڻ هميشه اڳيان ڪٿي ڪنهن مشاعري ۾ مقالو پڙهي نڪتو هوندو ته ڪٿي ڪنهن جشن لطيف، جشن جي. ايم. سيد جهڙن سيمينارن جي صدارت ڪري نڪتو هوندو ۽ جڏهن رياست جا دلال ڳولهي ڳولهي ان هنڌ پهچن ٿا ته سندس گونجندڙ تقرير جا پڙاڏا، سندس شعرن جي انقلابي خوشبوءَ انهن جو سواڳت ڪري ٿي ۽ انهن جو اندر ڪاراٽجي وڃي ٿو، وڌيڪ باهه جي ڄڀين وانگر ڀڀڙ ٿين ٿا، اهڙيءَ ريت هي پنهنجي منزل طرف تيز رفتاريءَ سان وکون وڌائيندي نظر اچي ٿو. ايئن ٿو محسوس ٿئي ڄڻ سندس مضبوط ڪلهن تي بار تمام وڏو رکيو ويو هو ۽ وقت تمام ٿورو مليل هو، ان ٿوري وقت ۾ زخمي تمام گهڻو ڪم ڪيو، سندس ڪم جو جي ڪاٿو ڪجي ته اپر سنڌ جي چانڊين جي هٿن ۾ مضبوطيءَ سان پڪڙيل هٿيار پنهنجن کي مارڻ جي بدران ڌرتيءَ دشمن لاءِ استعمال ٿين، ڇو ته زخمي چانڊيو به ان ئي علائقي مان جنم وٺي نڪتو هو، جتي نسلن جا نسل برادريءَ تڪرار ۾ هڪٻئي کي ماريندي ختم ٿي چڪا آهن، پر هي سيد جو ڏنگو ٻار پرو چانڊيي واري واٽ وٺڻ بجاءِ دولهه دريا خان، راجا ڏاهر واري واٽ وٺي ٿو ۽ پنهنجي ذات کي قوم جي مٿان قربان ڪرڻ چاهي ٿو، آهي ڪو اهڙو ماڻهو جيڪو اهڙي ماحول مان جنم وٺي نڪري ۽ ان ئي سماجي روايتن جي خلاف بغاوت ڪري.

استاد محمد جمن - جبران زيب


استاد محمد جمن
جبران زيب
ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان روز مشهور ڪلام مشهور فنڪارن جي آواز ۾ نشر ڪيا وڃن ٿا. نيم ڪلاسيڪي فنڪارن جي فهرست ۾ استاد محمد جمن اهم جاءِ والاري ٿو. اڄ به ريڊيو حيدرآباد تان جڏهن استاد محمد جمن کي نشر ڪيو وڃي ٿو ته ڪيتريون ئي دليون ساڻس گڏ ڳائين ٿيون. استاد محمد جمن 10 آڪٽوبر 1935ع تي بلوچستان جي هڪ ڳوٺ ”ساڙو“ ۾ جنم ورتو. ننڍپڻ ۾ بانسري سان دل ۽ سندس ڪلاسيڪي موسيقي سان محبت هئي.
هن بانسري نواز جي حيثيت سان ريڊيو پاڪستان ڪراچي کان پنهنجي فن جي شروعات ڪئي. بانسريءَ سان گڏوگڏ ڳائڻ تي به عبور حاصل هئس. ٿوري وقت ۾ تمام گهڻي مقبوليت ماڻيندڙ استاد جمن باقاعدگيءَ سان پنهنجي فن جي شروعات ريڊيو حيدرآباد تان ڪئي. پاڻ موسيقار استاد نذر حسين خان جي تربيت ۾ رهيو ۽ ڪلاسيڪي موسيقي جي سکيا، بڙي وحيد علي خان کان ورتائين ۽ هن پنهنجي سريلي آواز سان محفلن ۾ رنگ ڀريا.
استاد محمد جمن سنڌي موسيقيءَ جي مقبول صنف ”ڪافي“ کي تمام منفرد انداز سان ڳايو. سندس سڀ کان مشهور ڪلام ”منهنجو ملڪ ملير“ ۽ ”بوند برهه جي بهار...“ سان گڏوگڏ سرائيڪي ٻوليءَ ۾ ”يار ڏاڍي عشق آتش .....“ آهن ۽ ٻيا به اهڙا ڪيئي ڪلام آهن، جن ذريعي هن تمام گهڻي مقبوليت ماڻي.
استاد محمد جمن کي موسيقيءَ جي حوالي سان ڪيترن ئي ايوارڊن سان نوازيو ويو. بيدل ايوارد، گولڊ ايوارڊ، لطيف ايوارڊ ۽ 1990ع ۾ پاڪستان گورنمينٽ طرفان ڏنل صدارتي ايوارڊ ”تمغهء حُسنِ ڪارڪردگي“ شامل آهن.
استاد جمن ڪيترن ئي راڳن تي ڪم ڪيو ۽ ڪيترن ئي فنڪارن کي ڌنون ڪمپوز ڪري ڏنيون.
استاد محمد جمن 1990ع ۾ 24 جنوري تي ڪراچي ۾ هن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪيو. 

اداڪار يوسف علي - سيد يار محمد شاهه


اداڪار يوسف علي
سنڌ جو خانصاحب ۽ گامون سچار
سيد يار محمد شاهه
مون لاءِ اهو ممڪن ئي نه آهي، ته زندگي ۾ شوبز جي ساروڻين مان، سڀني انهن دوستن، جن سان به شوبز ۾ منهنجو جيڪو به رشتو رهيو، يا جيتريون به وارداتون، يا يادگيريون ۽ سندن ڪارناما هئا، انهن کي ترتيب سان ياد ڪري توهان تائين پهچائي سگهان. بس جيڪي به نامور فنڪار منهنجي حلقي ۾ آيا ۽ انهن سان جيڪي به گهڙيون گهاريم، انهن کي سهيڙڻ جي ڪوشش ۾، مونکان ممڪن آهي ته، انصاف نه ٿئي، تنهن هوندي به هر ڪنهن بابت ذڪر ڪرڻ جو حق ادا ڪرڻ منهنجو فرض آهي.

مشتاق چنگيزي - حيات علي شاهه بخاري

مشتاق چنگيزي
وڃ نه پري مون کان هٿڙو ڇڏائي!
حيات علي شاهه بخاري
مشتاق چنگيزي پوليس آفيسر محمد يعقوب ملاڻو جو فرزند هو. رسالا روڊ تي شبير برياني واري جي دڪان مٿان النور منزل تي گهر هوندو هوس. زرعي يونيورسٽي ٽنڊي ڄام ۾ فوٽوگرافر جي حيثيت سان ملازم هو. هن پنهنجي فني ڪيريئر جو آغاز اسٽيج ڊرامن ۾ ڪاميڊي ڪردار ادا ڪرڻ سان ڪيو.

منصور ملڪ

 منصور ملڪ
مٽي اَول، مٽي آخر
سنڌي اديب ۽ شاعري جو هڪ اهم نالو منصور ملڪ وقت کان اڳ اسان کان جدا ٿي ويو. هو وقت کان اڳ پنهنجي نوڪريءَ تان رٽائر ٿيو ته وقت کان اڳ پنهنجي زندگي تان به هٿ کنيائين! شايد کيس ڪجهه وڌيڪ تڪڙ هئي!.

چڪوري اداڪاره - مصطفيٰ ملاح


چڪوري اداڪاره
سنڌي فلمن جي هيروئن
مصطفيٰ ملاح/ ڪراچي

اداڪاره چڪوري جي وڇوڙي کي هڪ سال مڪمل ٿي ويو آهي. توڙي جو چڪوريءَ جي مادري ٻولي پنجابي هئي، پر هن هڪ ئي وقت پاڪستان جي چئن زبانن وارين فلمن ۾ پاڻ مڃايو. هن فني سفر جي شروعات سنڌي فلم “محبوب مٺا” کان ڪئي. اداڪاره چڪوري جو اصل نالو خاور سلطانه هو پر شوبز ۾ اچڻ کانپوءِ هوءَ چڪوري سڏجڻ لڳي ۽ آخر تائين چڪوري جي نالي سڃاتي وئي. چڪوري کي 3 ڀينرون ۽ 2 ڀائر آهن، جن ۾ هوءَ سڀني کان وڏي هئي.

چاندي فقير - راجا رشيد ڪنڀر


چاندي فقير
راجا رشيد ڪنڀر/کپرو
کپري شهر کان 11 ڪلوميٽر اُتر طرف ڳوٺ عظيم وڪيل ۾ رهندڙ 57 سالن جو چاندي فقير ولد عظيم ڀيل چپڙي (کڙتال) وڄائڻ ۾ پنهنجو هڪ منفرد ۽ نرالو انداز رکي ٿو. 13 سالن جي ٻاروتڻ واري عمر کان ئي سندس چاچي استاد قائم ڀڳت کان باقاعده فن جي سکيا وٺندڙ هن سانوري کڙتالي، 17 سالن جي عمر ۾ پهريون ڀيرو ڀلاري ڀٽ ڌڻيءَ جي ميڙي ۾ جڏهن پنهنجو فن پيش ڪيو ته ڏسندڙن توڙي ٻڌندڙن کي ڏندين اڱريون اچي ويون. اتي ئي ويٺل مرحوم ممتاز مرزا، چاندي فقير جي لڪل فن کي پروڙي ورتو. پوءِ ته پرڏيهي ثقافتي پروگرامن جي چاندي فقير ڄڻ ضرورت بنجي ويو.

سرڪش سنڌي - منظور ڪلهوڙو


سرڪش سنڌي
هڪ شخص به اهڙو شخص هجي....
منظور ڪلهوڙو/لاڙڪاڻو
سرڪش سنڌي جيڪو منهنجو پاڙيسري هو. پرائمري پاس ڪرڻ تائين مون کي اها خبر نه هئي. پوءِ جڏهن مان شيخ زيد هاءِ اسڪول ۾ داخل ٿيس ته هڪ ڏينهن منهنجي هڪ دوست، رستي سان ويندڙ ان شخص ڏانهن اشارو ڪيو، جنهن جي چهري تي خوبصورت ٺهندڙ ڏاڙهي، ٺهڪندڙ ڊگهو قد، ڳاڙهي ڳٽول رنگت رکندڙ ۽ سهڻيون سهڻيون سنڌي ٽوپيون پائيندڙ بابت ٻڌايو ته هي سرڪش سنڌي آهي، جيڪو سنڌ جو وڏو شاعر آهي. اڳتي هلي جڏهن سنڌي ادب ۽ قوم پرست سياست سان شناسائي ٿي، تڏهن سرڪش سنڌيءَ جي روح جي گهرائين سان سرجيل شاعري، پنهنجي اندر جي آواز جو اظهار محسوس ٿي. پوءِ اهو سرڪش سنڌي نا آشنا نه رهيو، پر هن جا غزل، گيت، وايون ۽ آزاد نظم شايع ٿيڻ کان اڳ، هن جي زباني ٻڌڻ جا اڪثر ڪري اعزاز اسان پارن کي به حاصل ٿيندا هئا! جڏهن هو ”من“ چئي ملندو هو ۽ اسان جي اصرار ۽ ڪڏهن ڪڏهن ضد تي ڪو نئون غزل، گيت ۽ نظم ٻڌائي، اسان جي مٿن تي ٻاجهاري ۽ شفيق استاد جيان پنهنجا هٿ ڦيري، پنهنجي والهانه شفقت جو اظهار ڪري اڳتي وڌندو هو ته اسان به پاڻ کي ادبي معتبر سمجهي، ڦونڊ ۾ ڦونڊجي ويندا هئاسين. اڄ کان پوءِ هاڻي جڏهن هن کي منهنجون اکيون شيخ زيد ڪالوني ۾ پسي نه سگهنديون، تڏهن مون کي ياد ٿو اچي ”سن“ جو اهو سفر، جيڪو سائين سرڪش اسان سان ڪيو هو ۽ اسان سن اسٽيشن کان وٺي سائين جي ايم سيد جي درياءَ واري بنگلي تائين، خوشيءَ سان پيرين پنڌ ڪيو هو ۽ سائين سرڪش اسان جي اصرار تي پنهنجي شاعري....

امام بخش مڱريو - راجا رشيد ڪنڀر

امام بخش مڱريو
راجا رشيد ڪنڀر/کپرو
کپري شهر کان 5 ڪلوميٽر ڏکڻ طرف، ٽنڊي آدم جي باني آدم مري جي قبي جي سامهون ڳوٺ جئيندو مڱريو ۾ رهندڙ استاد، امام بخش مڱريو سنڌي ادب لاءِ سوچ ۽ لوچ رکندڙ ادب دوست انسان آهي. پاڻ هڪ پورهيت خاندان سان تعلق رکندي به وس آهر خرچ ڪري ”ڏکن پٺيان سک“ ڪتاب ڇپرايائين. ”انمول موتي“ ڪتاب مرتب ڪيائين. تعلقي کپري جي موجوده 32 شاعرن جي شاعري سهيڙي گڏ ڪيائين. حڪمت تي تحقيق ڪري ”مجربات حڪمت“ پڻ لکائين.

10 March, 2012

تاج محمد ابڙو - نفيس احمد شيخ


تاج محمد ابڙو
سنڌ جو روشن ضمير قومي ڪارڪن
نفيس احمد شيخ
ڪامريڊ تاج محمد ابڙو، سنڌ ۾ قومي جاڳرتا لاءِ جاکوڙ واري دلڪش گُلشن جو، هڪ نهايت ئي مَهڪندڙ ۽ شگفته گُلاب جو گُل هو!
1963ع ڌاري، جڏهن مون کي سنڌي ادبي بورڊ ۾ علمي ڪم ڪرڻ جو موقعو مليو، تڏهن اُن زماني ۾ ترقي پسند جديد سنڌي ادب جي تاريخي ترويج سان گڏ سنڌ ۾ قومي جاڳرتا لاءِ جرئتمندانه جدوجهد به پنهنجي عروج ۽ اوج اقبال تي هئي. هڪ طرف ون يونٽ جي سنڌ دشمن قهري نظام ۾ مظلوميت جو دؤر دؤرو هو ته ٻئي طرف بدترين آمريت تي مشتمل ايوب شاهي حڪومت، سنڌ جو ساهه سوڙهو ڪري رکيو هو. گهُٽ ٻُوسٽ جي اهڙي اذيتناڪ ماحول ۾ سنڌ جي سُڄاڻ ۽ باهمت عالمن ۽ محققن، روشن ذهن اديبن ۽ شاعرن، بي باڪ صحافين ۽ ليکڪن جتي ادب ۽ صحافت جي ميدانن ۾ بلند حوصلي سان سنڌ ڌرتيءَ جو پيغام پئي عام ڪيو، اُتي ساڳئي وقت سياست ۽ سماجي سُڌار شعبن ۾ وري نهايت ئي بي باڪ ۽ مخلص قومي خدمت گذارن وقت جي اسٽئبلشمينٽ سان مُنهن مقابلا ٿي قومي جاڳرتا لاءِ پاڻ پتوڙيندي جدوجهد ۽ جاکوڙ سان ڪيئي نوان قابل فخر ڪارناما پئي قائم ڪيا، جن مان تقريباً سڀني اهل دل ڪارڪنن جو تعلق کاٻيءَ ڌُر سان هو. اهڙين نيڪ نام هستين جا مبارڪ نالا اڄ هتي تحرير هيٺ آڻڻ ڄڻ هڪ وڏي شان ۽ شرف وارو خوشگوار فريضو پيو محسوس ڪريان. اول اول سائين جي ايم سيد جي چوڏهينءَ چنڊ شخصيت ۽ اُن کان پوءِ روشن ستارا: شيخ عبدالمجيد سنڌي، ڪامريڊ حيدر بخش جتوئي، ڪامريڊ سوڀو گيانچنداڻي، قاضي فيض محمد، ڪامريڊ غلام محمد لغاري، ڪامريڊ جمال الدين بخاري، باقر شاهه، ڪامريڊ عبدالقادر، ڪامريڊ برڪت علي آزاد، ڪامريڊ نذير حسين جتوئي جلالي، مولانا عزيز الله جروار، ڪامريڊ عبدالخالق آزاد، ڪامريڊ نور محمد پليجو، ڪامريڊ پوهُو، ڪامريڊ عزيز سلام بخاري، محمد صالح عاجز، حفيظ قريشي، علي احمد قريشي، رسول بخش پليجو ۽ ڪامريڊ تاج محمد ابڙو. (منهنجي خوش قسمتي آهي جو اِنهن سمورين هستين جو منهنجي مٿي تي پيار جو هٿ رهيو.)

09 March, 2012

موهن لال پريمي - پروفيسر عبدالحق ساريو


موهن لال پريمي
پيار جو پورهيو ڪندڙ شخص جو وڇوڙو
پروفيسر عبدالحق ساريو/لاڙڪاڻو
ڏوڪري شهر مان جنم وٺي وڏو ٿيندڙ موهن لال پريميءَ جو تعلق، هڪ ته اقليتي برادريءَ سان ۽ ٻيو انتهائي پٺتي پيل ۽ غريب گهراڻي سان هو. سندس جنم پهرين جنوري 1963ع تي ڏوڪري شهر ۾ ڪنعيا لال جي گهر ٿيو. مسڪيني حال هوندي به هن سموري زندگي، شاهاڻي شان سان گذاري. پرائمري تعليم کان ويندي ماسٽرس تائين، کيس پهاڙ جيڏين مصيبتن ۽ مشڪلاتن سان منهن ڏيڻو پيو. پر هن لڳاتار محنت ۽ جفاڪشيءَ سان تعليمي سفر جاري رکيو. پرائمري ماستريءَ دوران محنت ڪيائين ۽ امتحان پاس ڪري، نصير آباد ڪاليج ۾ اردوءَ جو 1990ع ڌاري ليڪچرار مقرر ٿيو.

08 March, 2012

خيرالنساءِ جعفري - جامي چانڊيو


خيرالنساءِ جعفري
هڪڙي هئي خيرو!
جامي چانڊيو
زندگيءَ ۾ اڳتي نهارجي ٿو ته وقت جو احساس ئي نه ٿيندو آهي. لڳندو آهي وقت اڳتي سُري ئي نه ٿو. زندگي ڄڻ ته اوسيئڙو ۽ انتظار ٿيو پوي. وري جڏهن ڪا ياد، ڪو وڇڙي ويل ماڻهو، ڪو گذري ويل پل يا حادثو، ڪا پوئتي رهجي ويل سار، ڪي اَڌ ۾ رهجي ويل ماضيءَ جون وِکون، ڪنهن لمحي هنيانءَ ۾ چُهنڊي پائي زندگيءَ ۾ پٺتي نهارڻ تي مجبور ڪنديون آهن ته ماڻهوءَ کان بي ساخته دانهن نڪريو وڃي، مارِ! زندگي ته بس ڪجهه يادن، حادثن، ناڪامين، ڪاميابين، حسرتن ۽ اَڌ ۾ رهجي ويل اُڌمن ۽ ڪنهن اڄاتل بيوسيءَ ۽ اداسيءَ جو نالو آهي. ماڻهوءَ جي حياتي بس ڪجهه پاڻمرادو کنيل ٻرانگهون ئي ته آهن. ماڻهوءَ جو ٻاروتڻ ته هڪ ڌنڌلي خواب جيان اک ڇنڀ ۾ گذريو وڃي. اسان وٽ ته گهڻن تي ٻاروتڻ ايندو ئي ناهي. خوشين کانسواءِ ڪهڙو ٻاروتڻ! ماڻهوءَ جي ٻي ٻرانگهه بي پرواهه جوانيءَ ۾ ته ٽين ٻرانگهه ۾ ماڻهو پيريءَ کان ٿيندو وري ٻاروتڻ ۾ پڄيو وڃي. بس فرق رڳو ايترو آهي جو ٻاروتڻ ۾ زندگي بي پرواهه ۽ سراپا اتساهه هوندي آهي ۽ پيريءَ ۾ بس هڪ بارُ!

محمد علي ”جوهر“ - ستار ڀٽي


محمد علي ”جوهر“
بي  باڪ صحافي ۽ اديب
ستار ڀٽي
محمد علي ولد غلام رسول خان ذات لاشاري، تخلص ”جوهر“، اڳ ”لاڙڪاڻوي“، سال 1930ع ۾ شهداڪوٽ موجوده ضلعي قمبر - شهداد ڪوٽ ۾ جنم ورتو. ابتدائي تعليم  فارسي ۽ قرآن شريف، پنهنجي ڏاڏي مولوي (آخوند) نصرالله لاشاري ۽ مولوي محمد ابراهيم ”اثيم“ جي مدرسي ۾ حاصل ڪئي. ٻارهن سالن جي عمر ۾ فارسي تعليم ختم ڪري، صرف و نحو جا سٺا شاگرد سڏجڻ لڳا. ان کان پوءِ شهدادڪوٽ جي بزرگ عالم مولانا قمرالدين مهيسر وٽ عربي پڙهڻ شروع ڪئي. عربي جي منتهي طالب جي حيثيت تي پهچڻ بعد، وڌيڪ عربي ۽ انگريزي تعليم خاطر جامعيه عربيه حيدرآباد ۾ داخلا ورتائون.

07 March, 2012

يعقوب ذڪريا - سيد يار محمد شاهه


يعقوب ذڪريا
فطري اداڪاري ڪندڙ
سيد يار محمد شاهه
سنڌ جي فن جي تاريخ ۾ يعقوب ذڪريا هڪ وڏو نالو ۽ وڏو فنڪار هو. هو غريب ڪلاس سان تعلق رکندڙ حيدرآباد ۾ فورسيٽر ۽ رڪشا هلائي پيٽ پالڻ وارو فنڪار هو. ريڊيو هجي، اسٽيج هجي، ٽي وي هجي يا سنڌي فلم هجي، نور محمد لاشاري کانپوءِ يعقوب ذڪريا اهو نيچرل فنڪار هو جنهن کان سنڌي پروڊيوسرن کان وڌيڪ اردو پروڊيوسر متاثر هوندا هئا. اردو پروڊيوسر اقبال انصاري جنهن کي آئون به پنهنجو استاد مڃيندو آهيان، ان جڏهن ڊراما سيريل ”ڪاروان” ۾ يعقوب ذڪريا کان سکان جي پيءُ جو ڪردار ڪرايو، جيڪو هن نيچرل طريقي سان ڪيو. هن غريب ٿريءَ جو ڪردار، گڏهه تي چڙهي، ڳوٺ ڳوٺ ۾ وڃي دهل وڄائي پنڻ وارو ڪردار ايڏو نيچرل ڪيو جو سڄي ڊرامي ۾ اهو ئي ڪردار نيچرل ٿي لڳو. ان کان اڳ جرمنيءَ مان ايوارڊ ماڻيندڙ پروڊيوسر هارون رند مرحوم جي ڊرامي ”دنگي منجهه درياهه“ کان وٺي، پنهنجي خوبصورت اداڪاريءَ سان محبت ڪرڻ واري شخصيت کي هر ڪنهن جي بڪنگ جو کيس اونو هوندو هو. نه صرف پنهنجي لاءِ پروڊيوسرن وٽ ويندو هو، پر جڏهن به محسوس ٿيندو هو ته فلاڻو اداڪار يا اداڪاره وٽ ڪم نه آهي ۽ ان جي معاشي حالت درست نه اٿس، ڪنهن سان اظهار به نٿو ڪري سگهي ته يعقوب ذڪريا اهو محسوس ڪرڻ کانپوءِ، ان جي لاءِ هر پروڊيوسر وٽ هلي وڃي ڪم حاصل ڪري، ان اداڪاره يا اداڪار کي فون ڪرائي ڏاڍو خوش ۽ مطمئن ٿي ويندو هو.

02 March, 2012

ڊاڪٽر اسحاق احمد انصاري - رضوان گل


ڊاڪٽر اسحاق احمد انصاري
رضوان گل
ڊاڪٽر اسحاق احمد انصاري چوٿين مارچ اوڻويهه سو سٺ تي، الله بخش “انيس” انصاري جي ادبي گھراڻي ۾جنم ورتو. سندس پرائمري تعليم لاڙڪاڻي جي پي وي اسڪول ۾ ٿي ۽ سيڪنڊري تعليم گورنيمينٽ پائلٽ سيڪنڊري اسڪول ۾ ٿي. اسڪول جي دوران هو ڪرڪيٽ ۽ ٽيبل ٽينس جو رانديگر رهيو. ان کان علاوه هُن تقريري مقابلن ۾ حصو ورتو. ان دوران هن “گلن جهڙا ٻارڙا” تنظيم جي مختلف عهدن تي به ڪم ڪيو. فرسٽ ييئر ۽ انٽر پري انجينرنگ ۾ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻي مان ڪئي ۽ ان ئي ڪاليج مان فزڪس، ڪيمسٽري ۽ ميٿس ۾ بي ايس سي ڪئي. ٽيبل ٽينس ۾ ڪاليج جي نمائندگي ڪئي ۽ ان کان علاوه لاڙڪاڻي جو چيمپين رهڻ سان گڏ، باسڪيٽ بال ۾ سٺي ڪارڪردگي ڏيکاري. اسحاق انصاريءَ جي پهرين لکڻي، شعر جي صورت ۾، گل ڦل رسالي ۾ سال 1973ع ڌاري، “سنڌ” جي نالي سان ڇپي. ان کان علاوه گل ڦل جي مضمون نويسيءَ جي مقابلن ۾ انعام حاصل ڪيا. سندس لکڻيون، گلن جهڙا ٻارڙا رسالي ۾ به شايع ٿينديون رهيون. هو ڪافي وقت تائين سنڌ ٻالڪ سنگت سان لاڳاپيل رهيو.