گلشن سنڌو

گلشن سنڌو

ادب جي دنيا ۾ احساسن جي خوشبوءِ سان مھڪندڙ اثرائتو آواز

حڪيم پريم چاندواڻي

سنڌ جي ادبي فضا ۾ جڏهن به حساس دلين، درد ڀرين احساسن ۽ زندگيءَ جي نرم مگر اثرائتي ترجماني ڪندڙ شاعريءَ جو ذڪر ٿيندو آهي، تڏهن ڪجهه نالا اهڙا به سامهون ايندا آهن جيڪي پنهنجي سچائيء، سادگيء ۽ فڪري سگهه سبب پڙهندڙ جي دل تي مستقل اثر ڇڏي ويندا آهن. انهن مان هڪ خوبصورت ۽ معتبر نالو گلشن سنڌوءَ جو به آهي. گلشن سنڌو فقط هڪ شاعره نه پر احساسن جي ترجمان، درد جي ڪٿا ۽ زماني جي بيحسيءَ خلاف هڪ نرم مگر گهرو آواز آهي. سندس شاعري پڙهندي محسوس ٿئي ٿو ڄڻ دل جي اندر لڪل صدائون لفظن جو روپ وٺي پڙهندڙ جي روح سان هم ڪلام ٿينديون هجن.

گلشن سنڌو جي شاعريءَ جو سڀ کان وڏو حُسن سندس اظهار جي سچائي آهي. هوءَ لفظن جي بناوٽي آرائش يا فلسفياتي پيچيدگين بدران دل جي سادي مگر اثرائتي ترجماني تي يقين رکي ٿي. ان ڪري سندس شاعري پڙهندي پڙهندڙ کي احساس ٿيندو آهي ته هي لفظ ڪنهن تخيلاتي دنيا مان نه پر هڪ حساس دل جي گهرائين مان جنم وٺي سامهون آيا آهن. سندس غزلن ۾ عشق، جدائي، ياد، انتظار، سماجي احساس، انسانيت ۽ ڌرتيءَ سان محبت جا ڪيترائي رنگ نظر اچن ٿا. مثال طور جڏهن هوءَ لکي ٿي:

وصل جي انتظار ۾، دلڪشي رُلي وئي

لفظ وکري ويا، ۽ شاعري رُلي وئي۔

اهو فقط هڪ مصرعو نه پر هڪ اهڙي داخلي ڪيفيت جو اظهار آهي جنهن ۾ انتظار جي تڪليف، اڪيلائيء جي خاموشي ۽ دل جي اداسي گڏجي هڪ نئون احساس تخليق ڪن ٿا. هن شعر ۾ شاعره جي روح جي بيچيني اهڙي انداز سان ظاهر ٿئي ٿي جو پڙهندڙ پاڻ کي به ان درد جي دنيا جو حصو محسوس ڪرڻ لڳي ٿو.

گلشن سنڌو جي شاعريءَ ۾ اکين جو استعارو پڻ گهڻو نمايان نظر اچي ٿو. سندس لفظن ۾ اکيون رڳو ڏسڻ جو ذريعو نه پر احساسن جو درياهه بڻجي سامهون اچن ٿيون. جڏهن هوءَ لکي ٿي:

ڪيڏا ته آھن نير اکين ۾،

نئين ڪويتا تحرير اکين ۾.

لڳي ٿو ڄڻ شاعره جي اکين ۾ ئي شاعريءَ جا چشما وهي رهيا هجن. انهن اکين ۾ خواب به آهن، يادون به آهن، درد به آهي ۽ اميدن جا نوان دڳ به آهن. اها ئي داخلي ڪيفيت سندس شاعريءَ کي وڌيڪ اثرائتو بڻائي ٿي.

سندس شاعريءَ جو هڪ اهم پاسو سماجي شعور پڻ آهي. گلشن سنڌو فقط ذاتي احساسن جي دائري ۾ محدود نه رهي ٿي، پر سماج جي درد ۽ انسانيت جي تڪليف کي به پنهنجي دل ۾ محسوس ڪري ٿي. سندس وائيءَ جا هي لفظ ان ڳالهه جو ثبوت آهن:

مظلوم ڏسي هي ماروئڙا

جيءُ جهري ٿو پوي۔

هنن سادن مگر گهرن لفظن ۾ سماج جي بيحسي، غريبن جي حالت ۽ انسانيت جي زخمن جو هڪ وڏو داستان لڪل آهي. شاعره جي دل رڳو پنهنجي درد سان نه پر سڄي سماج جي تڪليف سان گڏ ڌڙڪي ٿي. اها ئي حساسيت ڪنهن به سچي شاعر جي اصل سڃاڻپ هوندي آهي.

گلشن سنڌو جي شاعريءَ ۾ سنڌ سان محبت به هڪ اهم موضوع طور نمايان نظر اچي ٿي. سندس لفظن ۾ ڌرتيءَ سان وابستگي، سنڌي ٻوليءَ سان عشق ۽ پنهنجي ثقافت تي فخر صاف محسوس ٿئي ٿو. جڏهن هوءَ چوي ٿي:

رھندي تا قيامت، پنھنجي ھي سنڌي ٻولي

بڻبي دشمن لئه بڻڇي ۽ بم بارود گولي

ماکيءَ کان وڌ آ مٺڙي، مارن جي ٻولي

ماءُ جا ڏني لولي، سا سانڍي اٿم ساھ ۾۔

اهو فقط هڪ بيت نه پر سنڌي ٻوليءَ سان هڪ سچي محبت جو اعلان آهي. اهڙي شاعري پڙهندڙ جي دل ۾ پنهنجي ڌرتيءَ ۽ پنهنجي ٻوليءَ لاءِ نئون جذبو پيدا ڪري ٿي.

سندس تخليقن ۾ روحانيت ۽ داخلي ڳولا جو رنگ به نمايان آهي. انسان جي اندر ۾ جيڪي سوال، جيڪي ڳولائون ۽ جيڪي اڻپوريون خواهشون جنم وٺنديون آهن، گلشن سنڌو انهن کي به شاعريءَ جي نرم لهجي ۾ بيان ڪري ٿي. اها ئي فڪري گهرائي سندس شاعريءَ کي محض لفظن جي ترتيب بدران احساسن جي دنيا بڻائي ٿي.

ادبي دنيا ۾ گلشن سنڌوء جي اهميت ان ڪري به وڌي وڃي ٿي جو هوءَ مختلف صنفن ۾ به طبع آزمائي ڪندي رهي آهي. غزل، نظم، وائي، بيت، چوسٽو ۽ نثراڻو نظم جهڙين صنفن ۾ سندس قلم پنهنجو الڳ رنگ ڏيکاريو آهي. اها گهڻ رخي تخليقي صلاحيت ڪنهن به شاعر لاءِ وڏي خوبي سمجهي ويندي آهي. ان سان گڏ سندس شاعريءَ ۾ لفظن جي سادگي ۽ لهجي جي مٺاس به اهڙي آهي جو عام پڙهندڙ به آسانيءَ سان ان سان جڙجي وڃي ٿو.

اڄ جي دور ۾ جڏهن ادب ۾ ڪڏهن ڪڏهن احساسن جي سچائي گهٽ محسوس ٿيندي آهي، تڏهن گلشن سنڌو جهڙيون شاعرائون پنهنجي خالص ۽ سچي اظهار سان ادبي دنيا کي تازگي ۽ مهڪار ڏين ٿيون. سندس شاعري ٻڌائي ٿي ته ادب رڳو لفظن جي خوبصورتي نه پر دل جي سچائي جو نالو به آهي.

مختصر طور جيڪڏهن سندس شخصيت جو تعارف ڏجي ته گلشن سنڌوءَ جو اصل نالو گلشن پروين آهي. سورھين ڊسمبر ۱۹۷۵ع تي ضلعو دادو جي ڳوٺ قاضي پير محمد ڦلجي ۾ جنم ورتائين. ۱۹۹۲ع ۾ ٻاراڻي نظم سان ادبي سفر شروع ڪيائين ۽ پوءِ شاعري، صحافت ۽ ادب جي مختلف شعبن ۾ سرگرم رهي. شاعرہ، ليکڪا، ڪالم نگار ۽ ادبي آرگنائيزر طور سندس خدمتون قابلِ قدر آهن. سندس ڪيترائي ڪتاب جهڙوڪ ازل کان سفر ۾، عڪسِ جانان هم، صحرا منجھ صدا، سنڌ جون شاعر عورتون ۽ نظمن جو ديس شايع ٿي چڪا آهن، جڏهن ته ادبي خدمتن جي اعتراف طور کيس مختلف ادارن طرفان ڪيترائي ايوارڊ ۽ اعزاز پڻ ملي چڪا آهن.

گلشن سنڌوءَ جي شاعري پڙهندي آخر ۾ هڪ ئي احساس جنم وٺي ٿو ته هي آواز صرف هڪ شاعره جو آواز نه پر هڪ حساس دل، هڪ جاڳندڙ ضمير ۽ هڪ زندهه روح جو آواز آهي. اهڙا آواز وقت سان گڏ وڌيڪ اهميت اختيار ڪندا آهن، ڇو ته اهي سماج کي احساس، محبت ۽ سچائي جي روشني سان روشن ڪندا رهن ٿا. گلشن سنڌوءَ جي قلم سان ايندڙ وقتن ۾ سنڌي ادب جي باغ ۾ احساسن جي خوشبوءَ جا نوان گل ٽڙندا رهندا.

 

(ڏھاڙي دي ايشيان ڪراچيءَ ۾ ۱ اپريل ۲۰۲۶ع تي ڇپيل)