ڀوت خروس
پير علي محمد راشدي
هڪ ٻيو ڳوٺاڻو ڪئريڪٽر به نگاهه جو مستحق آهي.
ڀوت خروس جي وانڍ، منهنجي ڳوٺ کان ميل- ڏيڍ پنڌ تي هوندي هئي. پنهنجي
وانڍ تي سواءِ ذاتڀائي ٻروچن جي، ٻئي کي ويهڻ ڪو نه ڏيندو هو. هونئن به اهو عام
دستور هوندو هو ٻروچن جو. ٻيلن جي اندر يا ٻيلن جي وٽ سان، وانڍيون ٺاهيندا.
جيڪڏهن هڪ-اڌ ڇپر هوندن ته اُن کي ”ڀاڻ“ سڏيندا. ٻيءَ ذات واري
ماڻهوءَ کي پاڻ وٽ يا پنهنجي ويجهو هرگز گهر ٺاهڻ نه ڏيندا. سندن ڌنڌو هوندو هو
چوپايي مال، خاص طرح سان مينهن، جي ”ٻڌي ڇوڙي“. ان اصطلاح
جي معنيٰ هئي-مال جي چوري، چورايل مال جي پرداخت، ۽ ڀُنگ (يعني رقم) وٺي چورايل
مال ڀاڳئي (يعني مالڪ) کي موٽائي ڏيڻ. اصلي چورايل مال عيوض ٻيو مال ڏيندا ته اُن
کي ”ويڳو مال“ سڏيو ويندو. سنڌو درياهه جي ٻنهي ڪنارن سان،
ڪشمور کان وٺي ڪوٽڙيءَ تائين، ان قسم جون ٻروچن جون دُڻيون يا پاٿاريون پکڙيل
هونديون هيون. اهي پاٿاريون، چوري ٿيل مال جي پاڻ ۾ ڏي-وٺ ڪنديون رهنديون هيون.
پنجاهه يا سؤ ميل پري وڃي، مال چورائيندا. اُن مال کي رات جو درياهه ۾ وجهي، پاڻ
سيڻاهن تي چڙهي، ان کي تاريندا، آڻي پنهنجي پاٿاريءَ يا ڀاڻ وٽان ٻاهر ڪڍندا.
ٿڌيءَ ڪوسيءَ جي ڪا پرواهه ڪا نه هوندي. سياري جي ڄمندڙ پاري وارين راتين اندر به
پيا درياهه ۾ ترندا. جيڪڏهن بنهه ٿڌ محسوس ٿيندين ته ڄانڀي جو تيل جسم تي مکي
ڇڏيندا. نه وري مانيءَ جي ئي گهڻي طلب هوندين-وڌ ۾ وڌ، ته به جوئر جي مانيءَ جا
ٽُڪر ۽ مُستيءَ جي مُٺ بوڇڻ ۾ ٻڌي، مٿي سان مولهو ڪري، لڙهندا هلندا. جت به بک
ورائيندين ته اهي ٽڪر ڇوڙي چٻي ڇڏيندا. رات جيئن اونداهي، تيئن پيو کين مزو ايندو.
چانڊوڪين راتين کي پنهنجي ڌنڌي لاءِ سخت مضر سمجهندا. ٻروچن جون ڪيتريون ذاتيون
محض ڪم ئي اهو ڪنديون هيون. مثلًا خروس، تڙت، شر، جتوئي، کوسا، چانڊيا، بنگلاڻي ۽
بڙدين جا مختلف پاڙا. ٻروچن جي چوراڪاريءَ جي ڌنڌي اندر اهي ڪامرانيون ڏسي، ڪيترين
غير ٻروچ ذاتين به اهو ڪاروبار شروع ڪري ڏنو هو- مثلًا ناريجا، ڪلهوڙا، جوڻيجا،
ابڙا، وغيره.
