حاجي محمد رمضان ساهڙ - غلام علي ساهڙ

حاجي محمد رمضان ساهڙ

ٿر جي اهم شخصيت

غلام علي ساهڙ

ٿر جي ساهڙ برادري جي مهان ۽ تاريخي ڪردار جي مالڪ شخصيت مرحوم وڏيرو حاجي محمد رمضان ساهڙ، ٿر جي قديم تاريخ جو، هڪ سنهري باب ٿي گذريو آهي. هن ٿر جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ نبي سر ساهڙ ۾ وڏيرو ميوو خان ساهڙ جي گهر ۾ 1932ع تي جنم ورتو. اڳتي هلي هن سياست توڙي سماج ۾ اڻ وسرندڙ ڪردار ادا ڪيو. پاڻ هڪ راڄوڻي شخصيت جو مالڪ هو. هو غريبن جو سپهه سالار هو. هر هنڌ پيرين پنڌ پهچي ويندو هو. هن سموري طبقن جي هندو مسلم جي فرق کان سواءِ ئي خدمت ڪئي. جنهن جو تاريخ ۾ مثال ملڻ مشڪل آهي. هن هميشه عوام کي جهيڙا ڪرڻ ۽ وڙهڻ کان روڪيو ۽ پاسو ڪرڻ جو درس ڏنو ۽ ٻڌي ۽ اتحاد پيدا ڪرڻ ۽ تعليم لاءِ همٿايو. هو راڄوڻي فيصلا ڪرڻ جو ماهر هو ۽ غير جانبدارڻه فيصلا ڪري وڙهيل ٻنهي ڌرين کي کير کنڊ ڪري ڇڏيندو هو. سندس اوطاق تي هر وقت خلق جي وڏي رش هوندي هئي ۽ هو انهن جي مهمان نوازي پڻ پاڻ ڪندو هو. عوام کي پنهنجي سيمن، زمينن، جنگلي جيوت توڙي وڻن جي حفاظت ۽ تحفظ ڪرڻ لاءِ زور ڀريندو هو. سندس ٻين برادرين سان ايترا گهرا تعلقات هوندا هئا ايئن محسوس ٿيندو هو جهڙو ڪر انهن برادرين جو به وڏو هجي. سندس سياسي وابستگي ارباب خاندان خان سان رهي هو. مرحوم ارباب مير محمد ارباب فقير محمد، مرحوم ارباب ڊاڪٽر عبدالرزاق جي ويجهن ۽ اعتماد جوڳن ساٿين ۾ شمار ڪيو. ويندو هو. اهي ٽئي ارباب مرحوم حاجي محمد رمضان کي هڪ ڀاءُ واري حيثيت ڏيندا هئا. اڄ به ڪافي شخصيتون مرحوم کي چاهيندڙ آهن. انهن مان هڪ مهان شخصيت ارباب حاجي عبدالجبار پڻ آهي. جيڪو اڄ به شادين مرادين توڙي عام محفلن ۾ سندس ذڪر ڪندو رهندو آهي. مرحوم جي ڪارنامن مان هي به هڪ اهم  ڪارنامون آهي جو سندس قوم توڙي علائقي جي غريبن کي ڪافي تعداد ۾ نوڪريون ۽ تعليم ڏياريائين. مرحوم جي ورثي کي اڄ به سندس ڀائر سنڀاليندا اچن. سندس ڀائرن ۾ وڏيرو محمد هارون ساهڙ جيڪو اسان ساهڙ قوم جو پڳدار آهي ٻيو ڀاءُ حاجي حيدر علي آهي جيڪو هڪ وڏو عقلمند ۽ اعليٰ شخصيت جو مالڪ ۽ بهترين استاد آهي. جيڪو سندس وڏي ڀاءُ کي برادري معاملات نبيرڻ ۾ مدد ڪندو رهندو آهي. ٽيون ڀاءُ عبدالحميد آهي جيڪو اي ڊي او تعليم سانگهڙ آهي.

بيگم زينت عبدالله چنا

جيجي زينت چنه سيوهاڻي

علي اصغر اوٺو

سنڌ ڌرتي جي هن ليکڪا جو اصل نالو زينت چنه هو. جنهن جو جنم، تاريخي شهر سيوهڻ اندر ۴ جنوري ۱۹۱۹ع بمطابق پھرين ربيع الثاني ۱۳۲۷ هجري تي محمد صالح چنه پوسٽ ماسٽر جي گهر ۾ ٿيو. زنيت چنه سنڌ جي مشهور ليکڪ، محقق، پروفيسر محبوب علي چنه جي وڏي ڀيڻ هئي. زينت چنه ننڍي هوندي کان ذهين ۽ هوشيار هوندي هئي. ان دور ۾ هندن جو هر قدم پڻ زور هو. سيوهڻ ۾ اهي هر گام ۾ اڳرا هئا. ڇوڪرين جي اسڪول ۾ مسلمان نينگريون اٽي ۾ لوڻ برابر هونديون هيون. جيجي انهن مسلمان نينگرين مان هڪ هئي. جنهن تعليم جي دائري ۾ به پنهنجو نالو ڪمايو. بقول پروفيسر محبوب علي چنه جي؛ ”سنڌي ڪاميٽي اعزاز سان پاس ڪيائين. انگريزي پڙهڻ جو ان وقت خواب خيال به نه هو. ان ڪري والده صاحبه سوچيو ته کيس حيدرآباد جي زنانه ٽريننگ ڪاليج ۾ پڙهائي، ماسترياڻي ڪرائجي، جيئن مستقبل جي اڻ سهائيندڙ اوٽن کي منهن ڏيئي سگهجي.“

رزاق مهر - رضوان گل

رزاق مهر

(۲۰ جولائي ۱۹۵۴- ۱۵ آگسٽ ۲۰۰۲ع)

رضوان گل

موت، ڪڏهن ڪڏهن ڪي اهڙا پيارا ماڻهو کسي ويندو آهي، جن جي جدائي جيءُ جهوري وجهندي آهي. محبت، دوستي، خلوص، پنهنجائپ ۽ ڪَسُ کائڻ وارا ماڻهو ڏاڍا گھٽ هوندا آهن. دوستن تي سِرُ ڏيڻ وارن ۽ رشتن جي نزاڪتن کي ڄاڻڻ وارن اهڙن ئي محبتي انسانن مان رزاق مهر به هڪ هو.

رزاق مهر ۲۰ جولاءِ ۱۹۵۴ع تي لاڙڪاڻي جي مراد واهڻ محلي ۾ رانجهو خان مهر جي گھر جنم ورتو. پرائمري تعليم مراد واهڻ جي پرائمري اسڪول ۽ مئٽرڪ گورنمينٽ ڊي سي هاءِ اسڪول مان ڪيائيـن. بي اي آرٽس ۽ ڪامرس ڪاليج لاڙڪاڻي مان ۱۹۷۴ع ۾ ۽ ايم اي سنڌي ادب ۱۹۷۹ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ڪيائين.

عزيز جعفراڻي - زاهد اسحاق سومرو

عزيز جعفراڻي

محقق ۽ ليکڪ

زاهد اسحاق سومرو /جاتي

هُن ڪڏهن به گرمي يا سردي جي پرواهه نه ڪئي. جيتوڻيڪ سندس اڇي لباس وانگر سڄو مٿو اڇو ٿي ويو ھئس، پر ڪڏهن به تحقيق واري ڪم کان نه مُڙيو. تحقيق جو ڪم سنڌي ادب ۾ ڏکيو ۽ خشڪ موضوع پڻ سمجهيو وڃي ٿو.

سيد احمد شاهه - قاضي پرويز احمد

سيد احمد شاهه

عرف سهڻو سائين، ھڪ روحاني شخصيت

قاضي پرويز احمد

سهڻي سائين جو والد محمد شاهه ذاڪري ۱۸۹۶ع ڪشمير ۾ لڏي ضعي بدين شهر جي تعلقي تلهار ۾ اچي پنهنجو مسڪن قائم ڪيو. سندن ڏاڏو شير محمد شاهه جيلاني سيد هئا. وڏي آواز سان ذڪر سبب ذاڪري سڏجڻ لڳا. سال ۱۹۰۹ع ۾ سڪرنڊ ويجهو ڳوٺ پير ذاڪري ۾ اچي پنهنجو مسڪن آباد ڪيو. کين هڪ فرزند سيد احمد شاهه ۱۹۳۵ع ۾ ڄائو ۽ هڪ سال کان پوءِ سيد محمد شاهه انتقال ڪري ويا. پاڻ هڪ سال جي عمر ۾ يتيم ٿي ويا. درگاهه جو نظام فقيرن سنڀاليو.

انور سولنگي - حيات علي شاهه بخاري

انور سولنگي

سندس ساروڻيون

حيات علي شاهه بخاري

انور سولنگيءَ سان 1968ع ڌاري ريڊيو حيدرآباد تي ملاقات ٿي، جيڪا دوستيءَ ۾ تبديل ٿي وئي ۽ انور سولنگيءَ جي وفات تائين قائم رهي. جن ڏينهن جي ڳالهه ڪري رهيو آهيان، تن ڏينهن ريڊيو حيدرآباد تي ڊرامي جو اوج هوندو هو. مصطفيٰ قريشي ۽ عبدالڪريم بلوچ ڊرامه سيڪشن جا انچارج هوندا هئا. انور سولنگي اصل موري ڀرسان گچيرو نالي ڳوٺ جو رهواسي هو. سندس پيءُ پوليس عملدار هو. ان ڪري هو مختلف جاين تي رهيو.

حضرت سائين ميمون شاهه - شاهه خالد

حضرت سائين ميمون شاهه

گادي نشين سخي ڏاتار

شاهه خالد ڏاتار وارو

دنيا ۾ دين اسلام امامن عالمن درويشن جي تبليغ ۽ روحاني فيض جي ڪري پکڙيو. جن هڪ الله پاڪ جي ذڪر فڪر ۾ مشغول رهي، خدا پاڪ جي خلق کي صحيح رستي ڏيکارڻ لاءِ، پنهنجيون زندگيون وقف ڪري ڇڏيون. جيڪي به نامور درويش روحاني رهبر ٿي گذريا آهن. تن مان حضرت سائين سيد ميمون شاهه مرشد به هڪ آهي. پاڻ هند سنڌ جي مشهور بزرگ درگاهه سخي ڏاتار جميل شاهه گرناري رح جن جا سجاده نشين هئا. سندن والد جو نالو سائين براق شاهه هو. براق شاه جي شهادت کانپوءِ پاڻ 13 سالن جي عمر ۾ گادي نشين مقرر ٿيا. 52 سال درگاهه سخي ڏاتار جا گادي نشين رهيا. پاڻ ٻاراڻي عمر کان وٺي ڪچهرين جا ڪوڏيا هئا. پاڻ درويش بزرگ ڏاتاري قوم جو روحاني پيشوا رهبر امام بارگاهه مسجد انجمن سجاديه جو سرپرست اعليٰ هئا. سندن وصال کي ڪئين ورهيه ٿي ويا پر اڄ به يقين نٿو اچي ته ڪو اسان کان وڇڙي ويو آهي. هيءَ دنيا فنا آهي، موت اٽل ۽ برحق آهي. جو اسان مان هر هڪ تي اچڻو آهي. ليڪن هتي اهي ماڻهو مري به مات نه ٿيندا آهن جيڪي زنده دل هوندا آهن.

انور سولنگي - رفيق عيساڻي ميمڻ

انور سولنگي

ريڊيو، فلم ۽ ٽي وي جو مشهور اداڪار

رفيق عيساڻي ميمڻ/ حيدرآباد

ناليواري اداڪار انور سولنگيءَ پنهنجي فني زندگي جي شروعات ريڊيو پاڪستان حيدرآباد کان 1973ع ۾ ڪئي. هن ريڊيو حيدرآباد تان، انائونسمينٽ کان شروعات ڪئي. ريڊيو جي ڪافي پروگرامن ۾ ميزباني به ڪيائين. ان کان پوءِ ريڊيو ڊرامن ۾ صداڪاري ڪيائين. اهڙيءَ طرح مرحوم انور سولنگي، ريڊيو حيدرآباد تي لاتعداد سنڌي، اردو ڊراما ڪيا. جنهن ڪري کيس سڄي سنڌ ۾ تمام گهڻي مشهوري ملي. پوءِ کيس ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تي نوڪري به ملي، پر اڳتي هلي ڊڪٽيٽر جنرل ضياءَ کيس شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي شيدائي هجڻ جي ڏوهه ۾ نوڪريءَ مان ڪڍي ڇڏيو. ان کان پوءِ انور سولنگي پي ٽي وي ڪراچي سينٽر تي پنهنجي فن جا جوهر ڏيکاريا. هن پي ٽي وي تان سوين سنڌي ۽ اردو ڊراما راڻيءَ جي ڪهاڻي، ديوارين، ڄار، جنگل، هوائين، بدنصيب ٿري، خانصاب، آڏي پڇا، ڇوٽي سي دنيا، پاتال، ڪشمڪش، اعتماد ۽ ان کانسواءِ ڪي ٽي اين تان 200 قسطن جي سوپ سيريل فاصلا ۽ گهر بي گهر ۾ اهم رول ڪيا.

نٿو ڪهيري

نٿو ڪهيري

مرڪن جي موڪلاڻي

رضا آڪاش خاناڻي /گولاڙچي

سنڌ جو مزاحيه فنڪار نٿو ڪهيري، سلهه جي مرض سبب ڪسمپرسيءَ جي حالت ۾ مري ويو. ساڳين اخبارن ۾ اها به خبر ڇپي ته؛ نٿو ڪهيريءَ جي جنازي ۾، سندس گهر ڀاتين سميت رڳو ٽيهارو کن ماڻهن شرڪت ڪئي. انهن ٽيهارو کن ڪانڌين جي قطار ۾ هڪ به ماڻهو سرڪار، ثقافت کاتي يا ڪنهن ٻئي اداري سان تعلق رکندڙ وائيٽ ڪالر ڪيڊر مان نه هو. اخبارن نٿوءَ جي موت جي حوالي سان شايع ٿيل خبر جي تفصيل ۾، اها المناڪ حقيقت به لکي ته؛ نٿو ڪهيريءَ جي ٽيجهي لاءِ بدين جي شاعر ابن ڪلهوڙي سنگت وٽان ڦوڙي ڪري ۴۰۰۰ روپيا گڏ ڪري، سندس پونئيرن جي حوالي ڪيا.

سيد حسام الدين راشدي - رکيل مورائي

سيد حسام الدين راشدي

سنڌ جو محب وطن تاريخدان

رکيل مورائي

سنڌ جو هاڪارو عالم ۽ وطن دوست تاريخدان سيد حسام الدين راشدي هن  ڌرتيءَ جو اهو سدورو پٽ هو، جنهن پنهنجي سڄي ڄمار سنڌ جي  اهڙي تاريخ سيهڙڻ، سموهڻ ۽ لکڻ ۾ وقف ڪئي، جنهن تاريخ ۾ نه رڳو سنڌ ۽ سنڌي ماڻهن جو شان، وقار ۽ اعليٰ مرتبو لڪل هئو پر ان ۾ سنڌ جي شاندار تهذيب، ثقافت ۽ اعليٰ قدر به لڪل هئا ته وري عام ماڻهن جي حقيقي بهادري، وطن دوستي توڻي وطن لاءِ ڏنل قرباني ۽ ان ۾ آيل تڪليفن جو ذڪر به ٿيل هو.

انور سولنگي - سيد يار محمد شاهه

انور سولنگي

مکڻ جھڙو ماڻھو ۽ ڊرامن جو مکڻ خان

سيد يار محمد شاهه

سنڌي اداڪارن جي تاريخ ۾ انور سولنگي جو نالو هميشه نمايان رهندو. سندس جنم ۽ وفات بابت، سندس فني سفر ۽ خوبصورت ڪارڪردگيءَ بابت ڪيترا ئي مضمون سندس لاڏاڻي وقت شايع ٿيا ۽ سندس حياتيءَ ۾ سندس ڪيترا ئي انٽرويو شايع ٿيا، پر آهسته آهسته وقت گذرڻ سان هو اسان  کان  وسري ويو، جيئن سڀ وسرندا پيا وڃن.

هن هفتي اتفاق سان مون به انور سولنگي بابت لکڻ چاهيو ته ادي قاسم راڄپر به فون ڪري ياد ڏياريو ته 3 اپريل تي سندس ورسي آهي. مرحوم جو هڪ اسٽيج ڊرامو، جيڪو شايد مرحوم انور بلوچ صاحب جيڪو ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جو پروڊيوسر هو، ان جو لکيل ۽ ان جي ئي هدايت ۾ نيو ميجسٽڪ سنيما حيدرآباد ۾ پيش ڪيو ويو، مونکي اتفاق سان اهو ڏسڻ جو موقعو مليو ۽ اهو شايد 1968-69ع جو دور هو. ان ڊرامي ۾ انور بلوچ ۽ انور سولنگيءَ مرڪزي ڪردار ادا ڪيا هئا، مونکي اڄ به ٻنهي جي خوبصورت پرفارمنس ياد آهي ۽ هميشه ياد رهندي.

سنت آسودا رام

سنت آسودا رام

سنڌ جي وڏي شهر سکر ضلعي جي آخري تعلقو پنو عاقل جنهن لاءِ مشهور آهي ته مذهبي حوالي سان پيرن، مرشدن، درگاهن جي گادي نشينن اوليائن، درويشن ۽ سنتن سان نوازيل آهي. پنو عاقل شهر لڳ ڳوٺ عالم جتوئي جي هندو لڌڙو مل جي گهر ۾ 1895ع ۾ سنت آسودا رام صاحب جنم ورتو. ننڍي هوندي کان ئي تنهائي پسند ۽ هر وقت ڌڻي جي ذڪر ۾ مشغول رهندو هو. جنهن ڪري سندس والد، پنهنجي مرشد سنت سترام داس وٽ کيس ڇڏي آيو. جتي 13 سال رهيو ۽ اتي گائن جي خدمت ڪيائين. بعد ۾ مرشد جي حڪم تي واپس ڳوٺ آيو.

حسام الدين راشدي - محمد ابراهيم جويو

حسام الدين راشدي

سنڌ شناس پورهيت تاريخدان!

محمد ابراهيم جويو

پنهنجي بزرگ ۽ دوست، حسام الدين، سان ٿيل ڪچهريون ۽ اُنهن جون ڳالهيون ته ڪيئي مون کي ياد آهن، پر ڪي انهن مان آءٌ خاص ۽ وڏيءَ اهميت جون سمجهان ٿو. آءٌ اِئين ٿو ڀانيان ته جيسين ساڻن ٿيل اُهي ڳالهيون ۽ ڪچهريون مون کي ياد آهن ۽ منهنجو حافظو مون ساڻُ آهي، تيسين، ذاتي طور، حسام الدين مون لاءِ جيئرو آهي. ۽ اِئين منهنجا ٻيا به ڪيئي دوست ۽ بزرگ جيڪي منهنجي سانڀر ۾ گذاري ويا آهن، ۽ پڻ اُهي بيشمار اَڻ ڏٺل، اَڻ واقف انسان جن سان آءٌ سندن ڪتابن ۽ ڪمن ذريعي واقف آهيان، اُهي به مون لاءِ اُهڙا ئي جيئرا آهن. اِئين، جيسين ڪِن جي ياد جيئري آهي تيسين جيئرن لاءِ اُهي جيئرا ئي رهن ٿا. اِنهيءَ ڪري ئي انسان ذات کي ۽ اُن جي قومن کي پنهنجي ماضيءَ کي ۽ اُن جي تجربي ۽ ڏات کي ياد رکڻو پوندو آهي، ته جيئن هو بي حس، لاعلم ۽ بي بنياد رهجي نه وڃن ۽ هيڻائي ۽ موت مٿن غالب پئجي نه وڃي ۽ غلامي ۽ حيوانيت، جيڪا موت کان وڌ بدتر آهي، سندن مُقدر نه بڻجي وڃي.