; سنڌي شخصيتون: عبدالرزاق سومرو- گل مورو

07 August, 2016

عبدالرزاق سومرو- گل مورو

عبدالرزاق سومرو
وطن ۽ ٻوليءَ جو شهيد - ورسيءَ جي حوالي سان
گل مورو
سنڌي ٻولي قومي ٻولي جيجل ٻولي سنڌي ٻولي ان ممتا جي ٻولي جي اڻ تڻ هميشه سنڌ جي سپوت عبدالرزاق سومري کي هوندي هئي، انهيءَ فڪر ۽ سوچ ۾ هر وقت پنهنجي وطن جي ماروئڙن سان پٽ تي ويهي ويچار ونڊيندو هو ته وطن، قوم ۽ ٻولي کان سواءِ زندهه رهي نه ٿو سگهجي ۽ سنڌ وطن جي بقا جو حل سنڌ جي آزادي ۽ سنڌ جي عظيم مفڪر سائين جي ايم سيد جي نظرئي ۾ ئي سمايل آهي. ان کان سواءِ ڌرتي ڌڻين وٽ ٻي ڪا به واٽ ناهي. اهو عشق جو پيغام کڻي جڏهن ميدان ۾ نڪري پيو ته ماڻهن جا ميڙ سندس نظرياتي ۽ انقلابي تقريرون ٻڌڻ لاءِ آتا هوندا هئا. هي خودمختياري جو خواب پسڻ لاءِ ڪڏهن به مايوسي واري عالم ۾ مبتلا نه ٿيو نه وري ماٺ ڪري ويٺو، سدائين سفر ۾ رهيو سندس چپن تي نياز همايوني جون هي سٽون هونديون هيون ته؛
منهنجو يار به ڪوري، آئون به ڪوري،
شل سنڌ ٿئي نه ڇوري، شل سنڌ ٿئي نه ڇوري،
”نياز همايوني“


هن کي وطن جو فڪر هو ته سنڌ جيڪا هزارن سالن جي تاريخ رکي ٿي، ان ڌرتي جا وارث تهذيب ۽ تمدن ۽ ٻولي اڃا تائين ڌارين جي قيد ۾ غلام ڇو آهي. اسان وطن جا وارث آهيون، اسان جي ذهنن کي ڪهڙي اڏهي لڳي چڪي آهي جو غلامي جي زنجيرن مان پنهنجي زندگي آزاد نه ٿا ڪرائي سگهون، اهڙي اڀياس ڪرڻ کان پوءِ هي لطيف جو پيروڪار پيغام لطيف جي پرچارڪ بڻجي سنڌ جي سيد سائين جي ايم سيد سان نينهن نڀائڻ لاءِ موري کان سنڌو جو سفر ڪندي وڃي سن آسڻ ٿيو، جتي رڳو سنڌ جي عشق جون ڳالهيون هلي رهيون هيون ته ”مون سين هلي ساءِ، جا جيءَ مٺو نه ڪري“ هي آزادي جو رستو ڏکيو آهي هتي بلاول جيان پيڙهيو به ويندو، شاهه عنايت جيان شهادت ماڻڻي به پوندي.
راشد مورائي جي ان سٽن جيان ته ”اڻ لوڀي ۽ نينهن گهڻو؛ اهڙا سڄڻ ڪٿ“ واري سوچ عبدالرزاق سومري جي ذهن تي طاري هوندي هئي. سنڌ جي هر شهر وستي واهڻ يعني ڪراچي هجي يا سنڌ يونيورسٽي يا وري مورو شهر هجي، هر هنڌ وڃي ڏيهه جي ڏوٿين کي اهو درس ڏيڻ لڳو ته ٻولي کان سواءِ ٻي ڌاري ٻولي ڪيڏي به خوبصورت ڇو نه هجي پر امڙ جي ٻولي کان سواءِ ٻي ڌاري ٻولي قبول ناهي. ٻولي جي بقا جو علم کڻي جڏهن موري جي گهٽي گهٽي ۾ ننگر ننگر ۾ شهر شهر ۾ پيغام لطيف کي وڌائڻ لاءِ نڪري پيو ته 30 کان وڌيڪ دوستن سان گڏجي مورو شهر ۾ جيئي سنڌ اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو هن پهريون بنياد رکيو. انهن ڏينهن ۾ يعني 70ع واري ڏهاڪي ۾ مشرقي توڙي مغربي پاڪستان ۾ ٻولي تحريڪ عروج تي پهچي چڪي هئي. بنگال ۾ ٽئگور جا گيت ۽ سنڌ ۾ اياز ۽ نارائڻ شام جا بيت جهونگاريا ويندا هئا ته؛
الا ائين ۾ هوءِ، جو ڪتابن ۾ پڙهجي؛
هئي سنڌ ۽ سنڌ وارن جي ٻولي.
”نارائڻ شام“
۽ انهن ئي ڏينهن ۾ باغي بلوچستان ۾ گل خان نصير جي گيتن جي گونجار هئي. انهيءَ ٻولي تحريڪ پنجاب شاهي کي ٻوڙو ڪري ڇڏيو هو ۽ ون يونٽ لاڳو ڪيو ويو هو. سنڌ ۾ ان ٻولي تحريڪ ۾ ساهه وجهڻ ۽ ان لاءِ جدوجهد ڪرڻ واري مرحلي ۾ هي موري جو مڻيادار ماڻهو عبدالرزاق سومرو هئي هيو. هن پنهنجي ٻولي پنهنجي وطن سان ايترو ته سچائي سان نڀايو جو ڪڏهن به ڪنهن ڏاڍ ۽ ڏمر کان نه ڊنو نه وري ڪنهن وقت جي حاڪم جي چاپلوسي ڪئي، اهڙن بي ڊپن ۽ بي لوث ماڻهن لاءِ ئي سنڌ جي ڏاهي محمد ابراهيم جوئي جو قول آهي ته:
”جيڪو ماڻهو عزت نفس جو صاحب آهي اهو نه ڊڄندو نه چاپلوسي ڪندو آهي ۽ نه وري چاهيندو ته کانئس ڊڄي يا سندس چاپلوسي ڪري“. سنڌ جي هن امر ڪردار عبدالرزاق سومري بابت سندس ساٿي ۽ سيد جي فڪر ۾ ويساهه رکندڙ راشد مورائي پنهنجي ڪتاب ”اڳتي تاڻ امنگ جي“ ۾ لکي ٿو ته؛
17 جنوري 1971ع تي سائين جي ايم سيد جي سالگرهه جي موقعي تي ڪراچي ۾ جيترو وقت هو مون سان گڏ هو کيس اها ئي اڻت هئي ته موري ۾ ڀٽائيءَ جي فڪر کي هٿي ڏيڻ گهرجي. يونيورسٽي جي تعليم دوران هڪ ڀيرو جڏهن دادو کان مورو ڏانهن موٽي رهيو هو ته ساڻس گڏ مشتاق قاضي به هو. مون سان لليا پتڻ سنڌوءَ جي ڪپ تي مليو ته ”سندس هٿ ۾ ڪچي جي چيڪي مٽي جا چاپڙ هئا“ مون پڇيو ته هي ڇو کنيا اٿو؟ چيائين يونيورسٽي جي هاسٽل ۾ پنهنجي روم ۾ رکندس. هن چيڪي مٽي مان سنڌ جي خوشبو اچي ٿي. انهن ئي ڏينهن ۾ سنڌالاجي کي ڌارين ساڙي ڇڏيو هو ته ان کي ٻيهر ساڳي حالت ۾ آڻڻ لاءِ ٻين دوستن سان گڏجي عبدالرزاق سومري ڪشتو هٿ ۾ کڻي چندو گڏ ڪيو ”جو دم غافل، سو دم ڪافر جي جيئري جاڳيندي تصوير هو.

هن مٽي کي مان ڏنو ساهه ۽ ويساهه ڏنو. سنڌي ٻولي جو هي پهريون شهيد هو جنهن پيغام لطيف جي پريت کي پاڻ پسيو ڏيهه تان ڏاڍ جا ڪڪر ختم ڪرائڻ لاءِ جهر جهنگ نڪري پيغام لطيف جي پرچارڪ ڪندو رهيو. شهيد دودي سومري، شهيد الا بخش سومري جيان ديس جي دلالن وطن جي ويرين جي اک ۾ ڪنڊي جيان هر وقت چڀندو رهيو. سڄي سنڌ ۾ ان وقت ٻولي تي فساد ڪرايا ويا، هن خلاف سازشون سٽيون ويون، پگهاردار پٺن پاران ڪوڙو راڳ الاپيو ويو. هي ٽئگور جي گيتن جيان بغاوت پيو ڪري، هي اياز جي وائي مٽي ماٿي لايان کي ورنائي پيو. هي سنڌ جي باغين کي جاڳائي ٿو، هي غلامي کي غار سمجهي ٿو، هي ٻاگهل جي ٻولي جو وارث بڻجڻ چاهي ٿو. اهي بهانا اهي سازشون هن کي قيد ڪرڻ ۽ رستي تان مٽائڻ لاءِ گهڙجڻ شروع ٿي ويون. نيٺ وطن ۽ سنڌي ٻولي جي ويرين 7 آگسٽ 1972ع جي ڪچڙي منجهند جو اڃا مٽِي ماٿي لايان وائي حيدرآباد جي ٿڌڙن ٿڌڙن هيرن ۾ ورنائي رهيو هو ته هن شينهن مڙس کي سنڌ سان پيار ڪرڻ جي ڏوهه ۾ شهيد ڪيو ويو. جڏهن سڄي سنڌ جيان موري شهر ۾ اها خبر باهه جيان پکڙجي وئي ته ماڻهو اڀ ڏاريندڙ دانهون ڪندا روڊن ۽ رستن تي پار ڪڍندي روئندي نڪري پيا ته ان عالم ۾ رياستي قوتن پنهنجي دلالن هٿان سڄي سنڌ جيان مورو شهر ۾ ان شهادت واري ڏهاڙي تي هڪ ديسي دلال هٿان لائوڊن ذريعي اعلان ڪرايو ويو ته ڪير به گهران نه نڪري پر ٿوري دير کان پوءِ سڄي سنڌ جي رستن جيان موري ۾ به شهيد عبدالرزاق سومري جي مڙهه اچڻ کان اڳي ئي گاڏيون گشت ڪنديون رهيون ۽ ماڻهن کي سنگينن جي زور تي خوف ڏياريندا رهيا ته پنهنجي پنهنجي گهرن ۾ ئي وڃو نه ته ٻي صورت ۾ ڪجهه به ڪري سگهون ٿا. جڏهن سنڌوءَ جي سڀيتا کي سلامي پيش ڪندي چاهت جون چميون ڏيندي حيدرآباد کان جڏهن شهيد عبدالرزاق سومرو جو مڙهه مورو پهتو ته سنڌ جا عاشق هزارن جي تعداد ۾ سندس درشن ڪرڻ لاءِ سمنڊ جيان اٿلي پيا. ڪئين ڀينرون پنهنجي پوتين سان سندس ڳلڙن کي صاف ڪندي روئنديون رهيون ته ڪئين مائرون هن دودي سائين جي پاڪ پويتر پيشاني تي چميون ڏئي ڳوڙها ڳاڙي رهيون هيون ته ڪئين ڀائر سنڌ جي عاشق ۽ ٻولي جي محبوب جي سينڌ تي سنڌوءَ جي چيڪي مٽي سنڌور جيان هڻي اوڇنگارون ڏئي روئي رهيا هئا، ائين پنهنجي ٻولي ۽ پنهنجي وطن سان عهد ۽ وفا جو وچن ورجائيندي هي سنڌ جو سپوت عبدالرزاق سومرو شهادت جو جام پي امر ٿي ويو. پر شهيد جي قاتلن کي اڄ ڏينهن تائين ڪا به سزا نه ملي سگهي. هونئن به شهادتون وطن لاءِ ڏيڻ سرخرو ٿيڻ اها آزمائش ئي هوندي آهي پر حقيقت اها آهي ته صدين پڄاڻا پوءِ به اهو خواب جيڪو شهيد عبدالرزق سومري جو هيو ته وطن ۽ ٻولي خودمختيار ۽ خوشحال هجي، اهو ضرور سندس خواب ساڀيان ٿيندو.

No comments:

راءِ ڏيندا